Delik Delme ve Delik Çapı Seçimi

[helbir]

DELİK DELME ve DELİK ÇAPI SEÇİMİ

Günümüzde farklı iş kollarında, farklı amaçlarla, değişik tip ve çapta delik delme işlemi gerçekleştirilmektedir.

- Maden, Petrol ve Su aramalarında Sondaj amaçlı,
- Tünel ve İnşaat sektöründe Enjeksiyon ve Sağlamlaştırma amacıyla,
- Madencilik ve İnşaat sektöründe patlatma amaçlı,
Olmak üzere iş alanlarına ve amacına göre delik delme işlemini kabaca 3 farklı grupta toplayabiliriz.

Bu yazımızda patlatma amaçlı delinen deliklerin önemi, delik çapı seçimi konularına değineceğiz.

Patlatma Deliğinin Delinmesinde Asıl Amaç

- Kaya içerisine Patlayıcı Madde yerleştirilmesini sağlamak ve bu Patlayıcı Maddelerin infilakından oluşacak kırma ve itme enerjisini kaya bloğunu parçalamada kullanmaktır.
- Delinen deliklerin, önceden tespit edilen ateşleme ve gecikme sistemiyle belirli bir düzende patlatılmasını sağlayarak minimum çevresel etkiyle birlikte optimum parçalanma yaratmaktır.
Bu amaçlar doğrultusunda delinen delikler, dik ve eğimli olmak üzere ikiye ayrılır.

Dik delik delme’de delik boyunu ayarlamak, delici makinaların manevra kayıplarını azaltmak, delik delmek, atım yönünü ayarlamak ve patlayıcı madde şarj etmek daha kolaydır. Kademelerin eğimli olması sebebiyle özellikle ön sıra deliklerin taban kısımlarındaki yükün fazla olması, üst kısımdaki yükün az olması dolayısıyla tırnak kalma ve taş fırlama problemlerinin yaşanabilir olması, dik delik delmenin dezavantajlarıdır.

Eğimli delik delme’de ise patlatma sonucu çok daha iyi parçalanma gözlenmiş, arka çatlakların daha az oluştuğu tespit edilmiş olmasına karşın dik delik delmede bahsedilen avantajların eğimli delik delme de söz konusu olmadığı görülmüştür.


Delik delme esnasında dikkat edilmesi gereken hususlar
- Başlangıçta, delik delinecek olan sahanın, delici makinaların rahat çalışabileceği şekilde tesviyesi gerekmektedir.
- Delik yerleri ölçülerek işaretlenmeli ve deliklerin bu işaretli yerlere delinmesi sağlanmalıdır.
- Delik boyları tabanda aynı seviyede olacak şekilde delinmelidir.
- Delinen deliklerin istenilen şekilde delinip delinmediği kontrol edildikten sonra deliklerin içinin tekrar taş ve tozla dolmaması için önlem alınmalıdır.

Delik Çapı Seçimi
Delik çapı patlatma performansını etkileyen kilit faktörlerden olup, delik çapı tespit edilirken dikkate alınması gereken farklı parametreler şunlardır;

- Ãœretim Kapasitesi
- Kademe Yüksekliği
- İstenilen Parça Boyutu
- Kaya Yapısı
- Patlayıcı Madde Cinsi
- Çevresel Faktörler
- Kazı Yöntemi

Uygun çapta delinemeyen delikler yüzünden birçok işletme veya işyeri, ihtiyacından çok daha fazla patlayıcı madde kullanmak zorunda kalmaktadır, üstelik istediği sonucu alamamaktadır. Yukarıdaki parametrelerin delik çapı seçiminde nasıl etkili olduklarına gelecek olursak;

Ãœretim Kapasitesi
Normalden daha dar delinen delikleri istenilen boyuta getirirken küçük bir düzeltme yapmak gerekecektir. Delik çapının artması, şarj konsantrasyonunu da artıracağından, şarj konsantrasyonunu sabit tutarak delik çapını artırma, delik paternini genişletmekle olacaktır. Bu sayede delik sayısı azalırken, üretim kapasitesi artmış olacaktır.

Kademe Yüksekliği
Delik çapının tespiti ile ilgili farklı yaklaşımlar mevcut olup, Basamak (Ayna) veya Dilim Kalınlığının baz alındığı iki farklı yaklaşım ön plana çıkmıştır.

- Dilim Kalınlığını göz önüne alan araştırmacılar
Bmax < K/2 olmak koÅŸuluyla,
Bmax = 45 x d (mt) formülünü çıkarmışlar.
- Basamak (Ayna) yüksekliğini göz önüne alan araştırmacılar ise iki farklı sonuca ulaşmışlardır.
Bir görüşe göre; delik çapı basamak yüksekliğinin %1-2’si arasında,
Diğer görüşe göre ise; delik çapı basamak yüksekliğinin %0,5-1’i arasında olması gerekmektedir.
- Pratik olarak uygulanabilecek diğer bir yaklaşım ise; delik çapının inch cinsinden değeri K/3 olarak basitçe hesaplanabilir.
Örneğin;
11 metre yüksekliğinde bir kademe için en ideal delik çapı,
d =11/3 =3,67 yaklaşık 3,5 inch (89 mm) gibi.

Burada esas dikkat edilmesi gereken nokta, Basamak Yüksekliğinin kısa olduğu işletmelerde, büyük çaplı delik delmek, patlayıcının kaya içerisindeki enerji dağılımını düşürdüğü gibi parçalanma açısından son derece olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Bu yüzden, kademe yüksekliği de göz önüne alınarak en uygun delik çapı seçilmelidir.

Ekrem ELMACI
Maden Müh.
Nitromak

[ozguryolcu]

Gerçekten harika bilgiler hocam paylaştiginiz için tşkler

[alper7490]

önemli parametreler sunulmuş teşekkür ederiz.