TÜRKİYE’DEKİ BOR CEVHERLERİ ZENGİNLEŞTİRME TESİSLERİBigadiç Bor İşletme MüdürlüğüYöredeki Bor yataklarının bulunuşu, 1950 yılında Muharrem Girgin isimli amatör
madencinin Çamköy yakınlarında topladığı örneklerin Dr. H. Yakal tarafından
Kolemanit olduÄŸunun tespiti ile olmuÅŸtur.
Yataklar, Balıkesir ili Bigadiç ilçesinin kuzeydoğusunda yer almaktadır. Bigadiç borat
havzası yaşlı neojen tektonik bir gölün kapladığı alandır. Yataklarda; marn, borat, kil
ve tüf ardışık dizilmişlerdir. Boratlar 1-3 m kalınlıkta tabakalar halinde killer arasında
yer alır. Başlıca mineraller kolemanit ve üleksittir. Kolemanit yataklarındaki arsenik
oranı çok düşüktür ki bu özellik cevherin önemini artırmaktadır.
Özel sektör tarafından işletilmekte olan maden ocakları, Fransız şirketin saha sınır
anlaşmazlığından dolayı Bakanlar Kurulu Kararı ile 13.02.1976 tarihinde şimdiki Tülü
Açık İşletmesinin bulunduğu sahanın Etibank’a verilmesi ile Etibank (Şimdi Eti
Maden) bölgede faaliyetlere başlamıştır. İşletme Müdürlüğü Bigadiç ilçesinin 12 km
kuzeydoğusunda Osmanca köyü hudutları içinde kurulmuştur.
Bigadiç'te halen bir adet kapalı ve üç adet açık ocakta tüvenan kolemanit ve üleksit
cevherleri üretilmektedir. Çıkarılan cevherler; konsantratör tesisinde zenginleştirme
işlemine tabi tutularak satılık ürün haline getirilmektedir.
Konsantratör Tesisi: Bigadiç'teki mevcut zenginleştirme tesisinin kapasitesi 600.000
ton/yıl tüvenan cevher işleme ve 400.000 ton/yıl konsantre cevher üretme
kapasitesine sahiptir. Tesisde yapılan zenginleştirme; cevheri su ile yıkayarak kil
minerallerinden ayırma ve ardından da sınıflandırma işleminden ibaret olup üç ayrı
boyutta konsantre ürün elde edilmektedir. Tesise beslenen ortalama tüvenan cevher
tenörü % 30-32 B2O3 olup, elde edilen kaba konsantre tenörü -150+25 mm boyut
grubunda % 42 B2O3, ince konsantre tenörü -25+3 mm boyut grubunda % 36 B2O3
ve ara ürün tenörü -3+0,2 mm boyut grubunda % 29 B2O3 civarında
gerçekleşmektedir. Artık ince ürün ise % 16 B2O3 içermektedir. Tüvenanın üleksit
olması halinde ise % 30 B2O3'lük cevherden elde edilen kaba konsantrenin tenörü %
38 B2O3, ince konsantre tenörü ise % 26 B2O3 olarak gerçekleşmektedir.
Kırma-Harmanlama Tesisi: Konsantratör tesisi’nin devamı olup, konsantre ürünün
homojen karışımının sağlanması ve -25 mm ebadında kırılabilmesi için tek vardiyada
160.000 ton/yıl kapasiteli olarak dizayn edilmiştir.
Ham Bor Öğütme Tesisi : -25 mm konsantre kolemanit ve üleksit cevherlerinden bir
kısmının -45 mikrona öğütülerek satılması için 30.000 ton/yıl kapasiteli olarak
kurulmuş ve Haziran 1998’de üretime başlamıştır. (DPT, 2001)
Emet Bor İşletme MüdürlüğüTürkiye bor mineralleri açısından önemli bir rezervi olan Kütahya-Emet yatağı 1956
yılında MTA Jeoloğu Dr.Gawlik tarafından bulunmuştur. 12.08.1958 tarihinde
bölgedeki bor sahaları MTA tarafından Etibank’a devredilmiştir. 1957’den 1979’a
kadar bölgede özel sektör tarafından üretim yapılmıştır.
MTA tarafından Etibank’a devredilen sahalar; güneyde Hisarcık’a 4 km mesafedeki
Hamamköy ile kuzeyde Emet’e 3.5 km mesafedeki Espey bölgesini içine almaktadır.
Espey bölgesinde 1969 yılından itibaren üretim yapılan olan yeraltı ocağı; 1990
yılında açık işletmeye dönüştürülmüştür. 1973 yılında Hisarcık ve 1997 yılında ise
Espey Konsantratörü devreye alınmıştır.
Hisarcık ve Espey Açık Ocaklarından üretilen cevher yine buralardaki
konsantratörlerde zenginleştirilerek satışa hazır hale getirilmektedir. Üretilen tüvenan
cevheri zenginleştirmek amacı ile açık işletmenin bulunduğu Hisarcık bölgesine
kurulan konsantratörde yapılan başlıca işlemler kırma, sınıflandırma triyaj yıkama ve
dağıtma'dan oluşmaktadır.
Tesiste %28,5 B2O3 ve %17 -28 B2O3 içeren cevherden, -100+25 mm boyutunda
ortalama %45 B2O3 içerikli, -25+3 mm boyutunda %41 B2O3 içerikli ve -3+0,02 mm
boyut grubunda %40 B2O3 içerikli konsantreler üretilmektedir. Atılan artığın B2O3
tenörü ise %11-14 arasında değişmektedir (DPT, 2001).
Kırka Bor İşletme MüdürlüğüKırka Boraks İşletmesi Müessesesi Eskişehir ilinin 70 km Güneyindeki Kırka
Bucağının 4.5 km batısında kurulmuştur.
Dünyanın en büyük Boraks yatağı ve rezervinin önemli bir bölümünü oluşturan Kırka-
Sarıkaya Boraks yatağı, 1950-1960 yılları arasında Türk vatandaşları tarafından
arama ruhsatı alınarak, yapılan aramalar neticesinde bulunmuştur.
1968 yılında M.T.A. tarafından yapılan arama sondajlarından, Kırka Sodyum Tuzu
cevherinin Kalifornia’da bulunan Tinkal-Razorit-Kernit cevherinin benzeri olduğu
saptanmıştır.
Yatağın ortalama B2O3 tenörü % 24-26'dir.Yılda ortalama 1.150.000 ton tüvenan cevher işleme ve % 32-33 B2O3 tenörlü
800.000 ton/yıl konsantre tinkal üretim kapasitesine sahip konsantratör tesisinde,
cevher 40 cm’lik ızgaralardan geçirilerek önce 10 cm’ye sonra 2.5 cm’ye kırılarak
10.000 ton kapasiteli ara stok binasında stoklanmaktadır. Ara stok binasından
düzenli olarak alınan malzeme, 6 mm’lik kuru elekte elenir. 6 mm boyutunun
altındakiler %65 katı/sıvı pulp haline getirilerek içerisinde bulunan yabancı madde ve
killerin eritilerek yıkanması için yıkama hücrelerine verilir. Buradan çıkan malzeme
+1mm’lik sulu elekten geçirilerek elek üstü santrifuj su arındırıcılardan geçirilerek
stoklanır. 6 mm’lik malzeme üzerindeki malzeme tesislerdeki merdaneli ve paletli
kırıcılarda kırılarak aynı işlemlerden geçirilir.
Ortalama % 24-26 B2O3 tenörlü tinkal cevheri şoklu ve çeneli kırıcılar vasıtasıyla 25
mm boyutuna indirgenir ve stoklandıktan sonra yıkama ünitesine gönderilir.
Aşındırmalı yıkama hücrelerinden geçerken killerden ayrılan tinkal daha sonra
elekler, hidrosiklonlar ve klasifikatörler vasıtasıyla sınıflandırılır ve en son santrifüjle
% 8 nem oranına indirgenerek yaklaşık % 32.5 B2O3 tenörlü konsantre tinkal elde
edilir (DPT, 2001).
Kestelek Bor İşletme MüdürlüğüBölgede ilk çalışmalar MTA Enstitüsünün linyit prospeksiyonu ile başlamıştır. Bor
cevheri ilk defa, 1954 yılında bulunmuştur. 1979 yılına kadar çeşitli kurumlarca
işletilen saha, 1979 yılında Etibank’a (şimdi Eti Maden) devredilmiştir.
Kestelek İşletmesinde bir adet açık ocaktan üretilen kolemanit cevherleri konsantratör
tesisinde zenginleştirme işlemine tabii tutularak satılık ürün haline getirilmektedir.
Yatağın ortalama tenörü % 29.4 B2O3’dür.
Konsantratör tesisi kırma, ıslatma, yıkama, dağıtma, eleme ve triyaj ünitelerinden
oluşmakta olup ; Konsantratörde işlenen tüvenan cevher kapasitesi 200.000 ton/yıl
ve elde edilen konsantre ise 90.000 ton/yıl’dır. (DPT, 2001)
Konu: TÜRKİYEDEKİ BOR CEVHERLERİ ZENGİNLEŞTİRME TESİSLERİ (Okunma sayısı 1829 defa)
