SERBESTLEŞME TANE BOYUTUNUN SAPTANMASI

[ozguryolcu]

SERBESTLEŞME TANE BOYUTUNUN SAPTANMASI


Cevher hazırlamadaki boyut küçültme (kırma ve öğütme) işlemlerinin önemli nedenlerinden biri, cevheri oluşturan minerallerin birbirlerinden serbest hale getirilmesidir. Değerli minerallerin, değersiz minerallerden (gangtan) veya değerli minerallerin birbirinden, yüksek verim ve yüksek tenörle ayrılabilmesi, ancak yeterli ölçüde bir serbestleşmenin sağlanabilmesi ile mümkündür. Kırılmış ve öğütülmüş cevher parçacıklarına tane denir. Taneler bir mineralden ibaretse serbest tane adını alır, Birden fazla mineralden meydana gelen' tanelere bağlı taneler denir. Kırılmış ve öğütülmüş cevherde bulunan bir mineralin toplam miktarına göre, serbest tanelerinin yüzdesine mineralin serbestleşme derecesi denir. Diğer bir ifadeyle, bir mineralin serbestleşme derecesi; bu mineralin toplam miktarının yüzde kaçının serbest taneler halinde bulunduğunun ifadesidir. serbestleşme; boyut küçültme işlemleri sırasında uygulanan kuvvetlere ve cevherin yapısına bağlı olarak, kısmen mineral faz boyutu küçülmesi, kısmen de mineral faz sınırlarından kopma nedeniyle iki şekilde olmaktadır:


SERBESTLEŞME BOYUTUNUN SAPTANMASI

Serbestleşme boyutu ve derecesi mikroskobik sayım yöntemi ve zenginleştirme yöntemi ile belirlenebilir.


MİKROSKOPİK SAYIM YÖNTEMİ

Mikroskopla yapılan ölçümler cevher içindeki minerallerin cinsi, yapısı ve tane büyüklüğü hakkında bilgi verirler. Zenginleştirme öncesinde elde edilen bu bilgiler verimli bir zenginleştirme yapılabilmesi ve zenginleştirme yönteminin seçimine (ekonomik ve teknolojik yönden) ışık tutması bakımından zorunlu olmaktadır. Mikroskobik incelemelerde, sayımı yapılacak tanelerin boyutuna ve sayılacak minerallerin cinsine bağlı olarak; polarizen, metal veya stereo mikroskoplar kullanılabilir. Dış görünüşleri ile kolayca tanınabilen mineralleri içeren bir cevher numunesi, 75 mikron boyutuna kadar, stereo mikroskopta sayılabilir. Dış görünüşü ile tanınmayan ve 75 mikrondan küçük boyutlu, ışığı geçirmeyen (opak) mineraller metal mikroskobunda ve yine 75 mikrondan küçük boyutlu, fakat ışığı geçiren (saydam) mineraller ise polarizen mikroskopta sayılırlar. Numuneler, biriketlenerek; metal mikroskopta yapılacak incelemeler için parlak kesit, polarizen mikroskop için ince kesit haline getirilir. Stereo mikroskop için, tanelerin bir cam üzerinde serpiştirilmesi yeterli olmaktadır. Sayımda belirli mineralin serbest olan taneleri sayılır, ayrıca o mineralin bağlı tanelerdeki miktarı 20 ye oranla tahmin edilir. Diğer bir ifadeyle, serbestleşme derecesi saptanan mineralin miktar olarak 20 de kaçı ikili veya üçlü bağlı tanelerde bulunduğu saptanır. Söz konusu mineralin bağlı tanelerdeki toplam miktarı 20 de oransal olarak ifade edilen değerlerin toplanmasıyla bulunur. Yalnız, mikroskopta bakma sırasında, serbest taneler daima serbest görülür. Ancak bağılı taneler lam üzerine düşüş konumuna göre veya pelet yapılmışsa parlatılmış yüzeyin durumuna göre serbestmiş gibi görülebilir. Bu nedenle bağlı tanelerin sayısı 1.4 ile çarpılarak arttırılır. Yani, sayılan bağlı tane miktarı % 40 oranında arttırılmaktadır. Sayım sonucunda elde edilen değerler çizelge halinde düzenlenerek değerlendirilir. Sayım sonuçlarından yararlanılarak cevherin mineral ve buna bağlı olarak element yüzdeleri kabaca hesap edilebilir. Bu hesaplamalarda bağlı tanelerin sayısının bağlılık faktörü ile çarpılarak arttırılması gerekmez.

ZENGİNLEŞTİRME YÖNTEMİ

Bu yöntemde, zenginleştirilecek cevherin temsili numuneleri, değişik boyutlara indirilerek ya doğrudan zenginleştirme işlemine tabi tutularak veya bir zenginleştirme yöntemi olan yüzdürme-batırma işlemi yapılır. Zenginleştirme işlemleri sonunda alınan konsantrelerin tenör ve verimleri değerlendirilir. En uygun değerlerin alındığı boyutta yeteli serbestleşmenin sağlandığı kabul edilir.