BAKIR CEVHERLEŞMESİNE BİR ÖRNEK: ULUKIŞLA-HASANGAZİ (NİĞDE) BAKIR CEVHERLEŞMESİ

[ozguryolcu]

Bakır (Cu) madeni, insanların ilk çağlardan beri üzerinde önemle durduğu bir madendir. Bunun başlıca sebebi, kolay işlenebilir olması ve yaygın olarak bulunması temel sebeptir.


Bakır (Cu) madeni, insanların ilk çağlardan beri üzerinde önemle durduğu bir madendir. Bunun başlıca sebebi, kolay işlenebilir olması ve yaygın olarak bulunması temel sebeptir. Saf bakırı oda sıcaklığında dahi döverek eğip bükme, tel ve levha haline getirme imkânı bulunabilmektedir. Bu sebeptendir ki ilk çağlardan itibaren bakır madenciliği hep var olmuştur. İlk insanlar başlangıçta ilkel av silahlarını bakır filizlerini kullanarak yapmışlardır. Günümüzde ise sayılamayacak çok alanda bakır kullanılmaktadır.  Buna en büyük etmen ısı ve elektriği çok iyi iletmesidir. Ekonomik olarak altının kullanılmadığı yerlerde bakır kullanılmaktadır.

Bakır, mafik-ultramafik magmanın kristalizasyonu sırasında, liküasyon evresinde bir miktar çökelerek nikelle birlikte pirotinli sılfid yataklarının oluşumunu sağlar. Fakat esas olarak sıvı faz içinde konsantre olarak pinömatolitik, hidrotermal ve volkano sedimanter yatakların oluşumuna imkan verir. Yüzey şartlarında ise birincil bakır mineralleri kolaylıkla ayrışır ve çözünmüş halde uzun mesafelere taşınabilir. Böylece Bakır yatakları erken magmatik evreden sedimanter ve rezidüel zenginleşmeye kadar hemen her ortamda konsantre olarak oluşabilmektedir. Bakır yataklarının oluşum mekanizmalarına ve bulunuş tiplerine göre yedi gruba ayırmak mümkündür. Bunlar;

1. Erken Magmatik evrede oluşan Cu-Ni sulfid yatakları,

2. Kontakt-metazomatik süreçlerle gelişen pinömatolitik bakır yatakları,

3. Hidrotermal süreçlerle ortaya çıkan porfiri bakır yatakları,

4.Volkano sedimanter kökenli masif sülfid yatakları,

5. Killi sedimanter kayaçların içinde çökelen sedimanter bakır yatakları,

6. Karasal ortamlarda gelişen bakır zenginleşmeleri,

7. Süperjen zenginleşme süreçleri ile ortaya çıkan bakır yataklarıdır (Temur, 1997).

Bakır madeni ülkemizde ağırlıklı olarak, Elazığ, Küre (Kastamonu), Doğu Karadeniz ve Yozgat yörelerinde çıkarılmaktadır.

Fakat bunlardan başka, bakir alanlar olarak ofiyolitlerdeki bakır cevherleşmesi üzerinde yeterince durulmamaktadır. Örneğin aşağıda ofiyolitik masif üzerinde tarafımdan alınmış örnek bu dediğimi daha iyi anlatmaktadır.


ULUKIŞLA-HASANGAZİ (NİĞDE) BAKIR CEVHERLEŞMASİ.

Yukarıda bahsedilen Türkiye bakır sahalarına ilave olarak Ulukışla-Hasangazi (Niğde) yöresi de son zamanlarda dikkat çekmektedir.

Bu bölgede bulunan bakır cevherleşmesi nabit bakır şeklinde olup, aşağıda bakır içinde bulunduğu kayaçların ve cevherleşmeye ait örnekler görülmektedir.

Bölge bakır madenciliği analamında bakir bir bölge olup, yörede altın ve gümüş başta olmak üzere demir, kalay, krom ve alçı üretimi tarihsel süreçlerden beri sürmektedir.

Bölgedeki bakırların yüzeyinde alınan bu örnekler bölgedeki cevherleşmenin gayet tatminkar olduğunu göstermektedir. Sebebi ise, bakır cevherleşmeleri yüzey şartlarında dahi hemen çözünerek ortamdan uzaklaşma eğilimdedir.

Kaynaklar:

Temur, S. 1997. Metalik maden yatakları.