CEVHER ZENGİNLEŞTİRME..

[ahmetevrenbas]

Page 3
GEVHER ZENGİNLEŞTİRME117bestleşmesi için icabeden kırma ve öğüt-me masraflarını bol bol karşılayacak du-rumda olmalıdır. Zira ancak ince tane-cikler halinde serbestleşen bir cevherinkonsantrasyonuna tatbik edilecek usul de,iri tanelerinkinden çok daha masraflıdır.Aynı cins minerali ihtiva eden ve aynıtenörde olan iki ham cevherden, iri ta-neler halinde serbestleşebilen cevher di-ğerine nazaran daha değerlidir.Şekil 2 muhtelif zenginleştirme ame-liyelerinin, hangi hudutlar dahilindekitane büyüklüklerine tatbik edildiklerinigöstermektedir.Cevherin değerine ve bulunuş şekli-ne göre, konsantrasyon basit veya kom-pleks olabilir :1. Birçok krom ve manganez cev-herlerimiz yalnız elle ayıklamayatabi tutulurlar.2. Guleman kromit birikintileri, kı-rılmaya tabi tutulmaksızın elenirve 8 meşten inceler, hidrolik olaraktane büyüklüğüne göre tasnif edi-lerek sarsıntı tablalarında ve da-ha iri olanlar eleklerle 4-12 ve12-24 mm olarak tasnif edildiktensonra jiglerde zenginleştirilirler.5 cm den büyük parçalar da elleayıklamaya tabi tutulurlar.3. Ergani bakır madeninde cevher150-200 meşe öğütülür ve flotas-yonla kalkopirit konsantresi eldeedilir.4. Keban kurşun-çinko cevheri 65 -100 meşe öğütülerek galen flo-tasyonla ayrılır ve sonra çinkoblendi, bakır sülfatla aktifleştiri-lerek yeniden flotasyona tabi tu-tularak diğer minerallerden ayrı-lır.Kırma ve öğütmeŞekil 3 madenden istihsal edilencevherin arzu edilen tane büyüklüğünekadar kırılıp öğütülebilmesi için, kulla-nılması gereken kırıcı ve öğütücülerinhangi hudutlar dahilinde tatbik edildik-lerini göstermektedir. Meselâ : 20 meşeöğütüp tablada konsantre edilecek birkrom cevheri evvelâ 10 cm ye çeneli kı-rıcıda (veya büyük kapasiteler için jira-tör kırıcıda) ve l cm ye kon kırıcıdakırılacak ve sonra çubuklu değirmende20 meşe öğütülecektir.Kırma-öğütme ameliyesinde sarfedi-len enerji ve bu makinaların kapasitele-ri cevherin sertliği ve sağlamlığı ile ilgi-lidir. Fazla sert ve sağlam bir cevherinkırma ve öğütme masraftan, orta sertlik-teki ve kolayca dağılan bir cevherinkin-den bir hayli fazladır.Silisli Murgul bakır cevherinin flo-tasyonla konsantrasyonu için 100 meşe
--------------------------------------------------------------------------------
Page 4
Raşit TOLUN118öğütülmesi gerekmekte ve cevher bumaksatla sırası ile çeneli kırıcıda 25 cmye, kon kırıcıda 5 cm ye kırılmakta veçubuklu değirmende 6 meşe, bilyalı de-ğirmenlerde de 100 meşe öğütülmektedir.Bu tesiste günde ortalama 1200 toncevher işlenmekte ve takriben 120 tonkalkopirit konsantresi elde edilmektedir.Tanelerin tasnifiKonsantrasyon ameliyelerine başla-madan evvel, kırma ve öğütme ile ser-bestleşen tanelerin, kâfi derecede ufal-tılmamışlarından ayrılması ve bazı hal-lerde de lüzumundan çok fazla ufaltıl-mışların (şlam) konsantrasyona elverişliolanlarından ayrılması gerekmektedir.Kırıcılarda ve bazan iri öğütmelerdekullanılan çubuklu değirmenlerde kâfiderecede ufaltılmamış tanelerin ayrılmasısarsıntılı elekler vasıtasiyle temin edilir.Bu elekler umumiyetle 10-20 meş veyadaha iri cevher taneciklerinin tasnifineelverişlidir. (Bazı özel maksatlar için —manyetik veya elektrostatik ayırmalar gi-bi — 65 meş veya daha ince kuru tas-nifler için de elekler kullanılmaktadır.)28 meş ve daha ince tanelerin ayrıl-ması ise, özel tasnifçilerle (klasör) yapı-lırlar. Bunlar cevher zenginleştirme tesis-lerinin en fazla kullanılan unsurlarındanbirini teşkil ederler ve aşağıda belirtildiğigibi başlıca 3 sınıfa ayrılabilirler :1. Mekanik klasörler,2. Santrifüjlü klasörler,3. Hidrolik klasörler.1. Mekanik klasörlerde, bir çökmekısmı, bir de çöken tanecikleri ayırmakiçin kullanılan mekanik araçlı bir kısımmevcuttur. Bu klasörler kullanılan me-kanik araçların cinsine göre isimlendiri-lir : taraklı klasör, helezonlu klasör, pa-

CEVHER ZENGİNLEŞTİRME131Zenginleştirme masraflarıCevherlerin zenginleştirme masraf-larını tetkik ve mukayese ederken bun-larda ham cevherin beher tonuna isabeteden masrafı belirtmek kâfi gelir. Bubelli olunca cevherin tenörüne, konsan-trenin tenörüne ve randımana göre kon-santrenin maliyetine dahil olacak zen-ginleştirme masraflarını tahmin etmekmümkün olur.Tesisatın günlük kapasitesi arttıkçabeher ton cevher başına düşen masraf-lar azalır.Aşağıdaki şekilde gravimetrik veyaflotasyon yolu ile yapılan zenginleştirmemasraflarının kapasiteye göre değişişigörülmektedir.Cevher zenginleştirme ameliyeleri,kimyasal yoldan yapılan ekstraksiyonusullerine nazaran çok az masraflıdır.Düşük tenörlü cevherlerin zenginleştiril-meden izabesi ise, maliyetinin yüksekliğidolayısiyle mümkün değildir.Yeraltı servetlerimizin kıymetlendi-rilmesinde, cevher zenginleştirme halenoldukça önemli bir mevkie sahiptir. Güngeçtikçe inkişaf etmekte olan sanayiimi-zin, ham madde ihtiyacının teminindekirolü, ileride daha da fazla olacaktır.