SALLANTILI MASA İLE ZENGİNLEŞTİRMESallantılı masa, cevheri oluşturan minerallerin özgül ağırlık farkından yararlanarak zenginleştirme işlemini gerçekleştiren bir yoğunluğa göre ayırma cihazıdır. Sallantılı masa, hafif eğimli, paralel kenar, dikdörtgene yakın yamuk veya V şeklinde bir tabladır. Masa yüzeyine eşik adı verilen çıtalar belirli aralıklarla yerleştirilmiştir. Çıtalar besleme tarafında maksimum yüksekliğe sahiptir ve sona gittikçe alçalmaktadır. Masa uygun bir mekanizma ile uzun eksen i doğrultusunda ileri geri ve geriye olmak üzere, hareket ettirilir. Bu ileri-geri hareket ve masa üzerindeki eşikler yardımıyla yoğunluğa göre bir ayırma işlemi yapılabilmektedir. Aşağıda bir masa kesiti verilmektedir.
Partiküller masa yüzeyinde iki kuvvetin etkisi altında kalmaktadır;
Akışkan su tabakası tarafından oluşturulan sürüklenme kuvveti,
Masanın ileri yavaş, geri hızlı olmak üzere yaptı ğı harekete bağlı
olarak, masa yüzeyinde ileriye doğru ivme kazanma kuvvetidir.
Bunların net etkisi sonucu, partiküller masa yüzeyinde, besleme bölgesinden, masa sonuna doğru diyagonal olarak hareket ederler. Masadaki kuvvetlere bağlı olarak ayrılan partiküllerden, daha küçük yoğunluklu partiküller, konsantre oluğunun üst tarafından düşerken, daha iri olan hafif partiküller masa boyunca uzanan artık oluğundan düşerler.
Masa tablaları genellikle ağaçtan yapılır ve yüksek sürtünme katsayılı kauçuk ve plastik gibi malzemelerle kaplanır. Daha pahalı olmasına rağmen, fiberglas masalarda, çok daha sert olduklarından kullanılmaktadır. Bu tür masalarda çıtalar kalıbın bir parçası olarak masa ile bütün imal edilir. Masa ayırmasında tane boyutu çok önemli rol oynamaktadır. Besleme malı boyutunun artması ile ayırma randımanı düşmektedir. Eğer besleme malı geniş tane boyutu dağılımı içerirse, bu boyutlardan çoğu randımansız olarak yıkanacaktır. Sallantılı masa, iri hafif taneleri ince ağır tanelerden etkili olarak ayırdığından, pratikte besleme malı, sınıflandırıcılarda eşit çökme değerlerine göre sınıflandırılır. Sallantılı masalarda bu amaçla “hidroseizer” denilen ardışık konilerden oluşan, çoklu çöktürme konileri kullanılır. Her konide elde edilen eş düşüşlü besleme malları, ayrı ayrı masalara beslenerek konsantrasyona tabi tutulurlar. Zenginleştirme kriteri değeri 1.25'in üzerinde olan herhangi iki mineral sallantılı masada birbirinden ayrılabilir. Ayrılacak mineraller arasında şekil ve boyut farkı varsa, zenginleştirme kriteri değeri 1.0 civarında da olsa zenginleştirme yapılabilir.
Masalarda ayırmaya etki eden önemli faktörler şöyle açıklanabilir.1 Hız ve genlik: Strok uzunluğu genellikle 10 mm ile 25 mm arasında değişir, bazen daha fazla da olabilir. Hız ise dakikada 240-325 strok civarındadır. Genel olarak ince tanelerde, iri tanelere göre daha yüksek hız ve daha kısa strok gerekir.
2. Su sarfiyatı: Besleme pulpündeki su miktarları değişkenlikler göstermesine rağmen, genelde cevher masaları için ağırlıkça % 20-25 katı, kömür masaları içinse % 33-40 katı kullanılır.
3. Eğim: Sallantılı masaların eğimi, cevher boyutuna, ayrılacak minerallerin özgül ağırlıklarına, ayırma cinsine ve yıkama suyu miktarına bağlı olarak değişir. İnce cevherler için 1/48 - 1/24, iri cevherler için 3/48 - 1/12 arasındaki eğimler kullanılır. Kaba zenginleştirme işleminde 1/6'ya kadar eğimler kullanılabilmektedir ..
Bunlardan başka eşik tertibi, yıkama suyu miktarı da vb. de ayırma üzerinde etkilidir.
Sallantılı masa, kalay, demir, tungsten, tantalyum, mika, barit. titan, zirkon, cevherlerinde geniş uygulama alanı bulurken, daha az oranda altın, gümüş, toryum, uranyum gibi cevherlerin zenginleştirilmesinde de kullanılmaktadır. Diğer yandan, sallantılı masa kömür yıkamada da çok büyük oranlarda kullanılmaktadır.
HAVALI MASALARDA ZENGİNLEŞTİRME Pnömatik veya havalı masalar ağır mineral kumlarının zenginleştirilmesinde önemli bir kullanım alanına sahiptir. Bunun yanında asbestin tenörünü yükseltmede ve suyun önemli sorun olduğu yerlerde kullanılmaktadır. Havalı masalar, besleme malını düz, çıtalı yüzey boyunca hareket ettirmek için, fırlatma hareketi kullanılır ve masa yüzeyinden belirli miktarda hava devamlı olarak cevhere verilerek geçici bir yatak oluşturulur. Oluşan tabakalaşma yaş masalardan farklıdır. Yaş masalarda konsantre tarafından artık tarafına doğru tane boyutu artarken, yoğunluk azalmaktadır. Havalı masada ise boyut ve yoğunluk her ikisi birden düşmekte ve ara ürün bandındaki en iri partiküller en düşük yoğunluğa sahip olmaktadır. Böylece pnömatik masa ayırımı hidrolik sınıflandırma işlemine benzemektedir.