BETON :
Çimento,su,agrega,kimyasal veya mineral katkı maddelerinin homojen olarak karıştırılmasından oluşan,başlangıçta plastik,zamanla katılaşıp sertleşerek mukavemet kazanan bir yapı malzemesidir.
HAZIR BETON :
Çimento,doğal veya yapay agrega,su ve gerektiğinde kimyasal katkıdan meydana gelen,bileşenleri tesiste beton santralinde ölçülen,su ölçme ve karıştırma işlemi beton santralinde veya transmikserde yapılarak teslim edilen taze betondur.
BETONUN YAPI MALZEMESİ OLARAK TERCİH SEBEBİ :
1- UcuzluÄŸu
2- Şekil verebilme kolaylığı
3- Dış etkilere karşı fiziksel ve kimyasal dayanıklılığı
4- Uzun ömrü
5- Bakım kolaylığı
6- Santrallerde kontrollü üretim,taşıma ve yerleştirme
7- Çelik donatı ile çekme mukavemeti yetersizliğinin dengelenmesi
8- Öngerme yoluyla büyük açıklıkların geçilmesi
9- 1000 kg/cm² yi aşkın basınç dayanımlarına ulaşılabilmesi
10- Hafif agrega ve köpük kullanımı ile hafifletilmesi ( hafif betonlar )
BETON ÇEŞİTLERİ :
Hazır beton sektörü tarafından pazarlanan başlıca beton çeşitleri :
1- Gro beton ( Gro 150-Gro 200-Gro 250 )
2- Betonarme beton ( BS 14-BS 16-BS 18 ... BS 35 ... )
3- Brüt beton ( Brüt BS 18-Brüt BS 20 ... )
4- Åžap beton ( Åžap 300-Åžap 450 ... )
5- Özel beton ( Renkli,çelik elyaflı,su geçirimsiz...... )
BETONLARIN KULLANIM ALANLARI :
GRO BETON : Döküm sonrası yük taşımaya maruz kalmayacak olan,dolgu ya da zemin betonudur.
BETONARME BETON : Beton çeliği ile betonun birlikte kullanıldığı ( betonarme ) yapılarda taşıyıcı görev yapan betondur.
BRÜT BETON : Daha çok çelik kalıpla kullanılan,iri agregası nispeten daha az,çok düzgün yüzey kalitesi dolayısıyla sıva yapılmadan kullanılan taşıyıcı betondur.
ŞAP BETONU : Sadece kum-su ve çimento ile hazırlanan akıcı ya da çok akıcı kıvamlı betonlardır.Genellikle düz bir zemin eldesi amaçlı tesviye betonlardır.
RENKLİ BETON : Çeşitli renk pigmentleri katılarak renklendirilmiş,çoğu dekoratif ve görsel amaçlı betonlardır.
ÖZEL BETONLAR : Müşteri istekleri doğrultusunda hazırlanan betonlardır;su geçirimsiz beton,çelik elyaf katkılı beton,elyaf katkılı beton vb. betonlar bu betonlara sadece birkaç örnektir.
TAZE BETONDA ARANAN ÖZELLİKLER :
1- İşlenebilirlik
2- Taze beton sıcaklığı
3- Agrega maximum tane büyüklüğü
4- Kıvam ( Slamp )
SERTLEŞMİŞ BETONDA ARANAN ÖZELLİKLER :
1- Basınç dayanımı
2- Dayanıklılık
3- Estetik ( Brüt betonda dış görünüş )
4- Isı,ses ve benzeri yalıtım
5- Ağırlık / hafiflik
6- Çimento tipi
7- Dozaj
BETON DAYANIM SINIFLARI :
Betonun basınç dayanımı standartlarda tanımlanmış koşullarda kür edilmiş 28 günlük küp veya silindir numune mukavemetleri üzerinden tespit edilir.
BS 14 - BS 16 - BS 18 - BS 20 - BS 25 - BS 30 - BS 35 - BS 40 - BS 45 - BS 50 ........................
KIVAM SINIFLARI :
Betonun işlenebilme özelliği kıvamı ile tayin edilir.Kıvam betonun kullanım yerine,betonun yerleştirme,sıkıştırma, mastarlama,beton iletim imkanlarına ( pompa,kova vs. ) bağlı olarak özenle seçilmesi gereken bir özelliktir.TS 11222 hazır beton standartında K1 - K2 - K3 - K4 şeklinde sembolize edilmiş 4 kıvam aralığı bulunmaktadır.Betonun kıvamı çökme ( slump ) hunisi ile ölçülür.
Sınıf Kıvam Çökme (cm) Yayılma (cm)
K1 Kuru 0 - 4 ---
K2 Plastik 5 - 9 < 40 - 50
K3 Akıcı 10 - 15 40 -50
K4 Çok Akıcı > 16 > 50
Hazır betonda şantiye teslimi kıvam ; taşıma süresi,beton sıcaklığına bağlı olarak değişmektedir.Tesisten şantiyeye taşıma süresi ve beton sıcaklığı arttıkça betonun kıvam kaybı artar.Bu kıvam kaybının betona şantiyede su verilerek dengelenmesi beton mukavemetini düşürmektedir.
ÇEŞİTLİ İNŞAAT ELEMANLARINDA ÖNERİLEN KIVAM KULLANIMLARI
İnşaat Elemanı Kıvam kullanımı
Çatı Plastik
Döşeme Akıcı - çok akıcı
Kolon - perde Akıcı
Temel Akıcı - çok akıcı
TAZE BETONDA SU MİKTARI / BETON DAYANIM İLİŞKİSİ
Betona taze iken katılan ilave su,betonun dayanımını düşürmektedir.Yaklaşık olarak ilave suyun beton mukavemetine etkisi aşağıdadır :
Su Miktarı Dayanım Mukavemet Kaybı
100 brim 100 birim yok
120 birim 70 birim - % 30
130 birim 50 birim - % 50
200 birim 20 birim - % 80
BETONUN EN BÜYÜK AGREGA TANE BÜYÜKLÜĞÜ ( Dmax )
Betonun içinde kullanılacak en iri tane büyüklüğü,en dar kalıp boyutu,döşeme derinliği,paspayı,en sık donatı aralığı gibi unsurlarla uyumlu biçimde seçilmesi gerekir.Dmax hazır beton için genellikle 25 mm.'dir.Fakat bazı müşteriler brüt beton da ( Dmax=16 mm. ) almaktadırlar.Hazır beton üretiminde Dmax : maximum 38 mm. olarak sınırlandırılmıştır.
Hazır Beton Türü : D (mm)
1 no'lu agregalı 8-10 mm
2 no'lu agregalı 16-20 mm
3 no'lu agregalı 25-32 mm
4 no'lu agregalı 63 mm
Örnek : BS 14 - K3 - no 3 / BS 18 -K2 - NO 2
TAZE BETON SICAKLIÄžI :
TS 11222'de hazır betonun sıcaklığı 5-32 °C arasında sınırlandırılmıştır. bu sıcaklıklar dışındaki betonlar için ilave tedbirler alınması gereklidir.
BETON BİRİM HACİM KÜTLESİ :
Hazır beton üreticisinin beyan ettiğine göre ; beton birim ağırlığına ± % 2 tolerans getirilmiştir.
BETON KARIŞIM HESABI ve AGREGA NEM DÜZELTMELERİ :
Beton karışım hesabı TS 802'ye göre yapılır.Buna göre aşağıdaki bilgilerin tamamı deneyler neticesinde hesaplandıktan sonra karışım hesaplarına geçilebilir ;
1- Agrega elek analizleri
2- Agrega özgül ağırlıkları
3- Agrega su emme yüzdeleri
4- Agrega nem ihtivaları
5- Dmax
6- Çimento özgül ağırlığı
7- Çimento cinsi
8- Çimento 28 günlük ortalama dayanımı
9- Minimum çimento miktarı
10- Üretilecek betonun çökme değeri ( slamp )
11- Üretilecek beton sınıfı
12- Maximum su/çimento oranı
13- Hava miktarı
Örnek ( Agrega rutubet düzeltmeleri ) :
Çimento : 350 kg.
Su : 200 Lt.