Ramazan Çanakkaleli
Yeraltında Çalışanlar Erken Emekli Olur Mu?
erhaba sevgili okuyucular, önceki hafta Balıkesir’in Dursunbey İlçesi’ndeki maden ocağında meydana gelen kazada 13, yaklaşık üç ay önce de Bursa’nın Mustafakemalpaşa İlçesi’nde meydana gelen kazada da 19 işçimiz hayatını kaybetmişti. Tabii bu kazaların ardından işverenin işyerinde yeterince işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerini almadığı, devletin maden işyerlerinde yeterince denetim yapmadığı gibi çok şey söylendi, çok şey yazıldı çizildi.
Maden ve yeraltı işlerinde çalışmanın ne kadar zor olduğunu, insanı ne kadar yıprattığını, insanın ömründen ve ruhundan neleri alıp götürdüğünü en çok, yaşayan bilir. Daracık alanda ve yerin metrelerce altında maden çıkarmak, kazı yapmak, tünel ve yeraltı geçidi yapmak her babayiğidin harcı değil. Buralarda çalışan insanımız evlerine, çoluk çocuğuna ekmek götürebilmek için bu işi yapmakta, hayatlarını tehlikeye atmaktadır. Evlerinden çıkarken belki de bu çıkışın son çıkış olacağını düşünmekte, ama işsiz kalıp eve ekmek götürememe korkusuyla yine yeraltında çalışmaya devam etmektedirler. Tüm SSK’lı çalışanların yaklaşık yüzde dördüne tekabül eden yeraltı çalışanlarının emekliliği normal çalışanlara göre farklı düzenlenerek nispeten daha kolay emekli olmalarının yolu açılmıştır.
Yeraltında çalışanlar daha erken emekli olabilir 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga 60. maddesinin;
- B bendi, maden işyerlerinin yeraltı işlerinde çalışanların,
- D bendi ise, yine çalışmalarının en az 1800 gününü maden işlerinin yeraltı işlerinde geçiren sigortalıların, yaşlılık sigortasından aylığa hak kazanma özel şartlarını düzenlemekte idi. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile yukarıda belirtilen sigortalıların müktesep hakları korunarak kanunun geçici 9. maddesinin altıncı fıkrası ile maden işyerlerinin yeraltı işlerinde çalışanlar ile çalışmalarının en az 1800 gününü maden işlerinin yeraltı işlerinde geçiren sigortalıların, 506 sayılı Kanun’da öngörülen aylığa hak kazanma koşulları korunmuştur.
Maden işyerlerinin yeraltı işlerinde çalışanlar
5510 sayılı Kanun’a göre; 1 Ekim 2008 tarihinden önce bazı hükümleri yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na göre sigortalı sayılanlardan;
a) En az 20 yıldan beri bakanlıkça tesbit edilen maden işyerlerinin yeraltı işyerlerinde sürekli çalışan ve bu işlerde en az 5000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödeyen sigortalılara yazılı talepleri halinde 28. Madde’nin ikinci fıkrasının (a) bendindeki yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanır.
b) En az 25 yıldan beri bakanlıkça tesbit edilen maden işyerlerinin yeraltı işlerinde, yeraltı münavebeli işlerinde çalışan ve bu işlerde en az 4000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödeyen sigortalılara da 8100 gün prim ödemiş sigortalılar gibi yaşlılık aylığı bağlanır.
c) 50 yaşını dolduran ve malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi çalışmalarının en az 1800 gününü bakanlıkça tesbit edilen maden işyerlerinin yeraltı işlerinde geçirmiş olan sigortalılara da sigortalı olarak işe giriş tarihi 08.09.1999’dan önce olanlara 5000 gün veya 15 yıllık sigortalılık süresi ve en az 3600 gün, sigortalı olarak işe giriş tarihi 08.09.1999’dan sonra olanlara ise 7000 gün veya 25 yıllık sigortalılık süresi ve en az 4500 prim gün sayısı koşullarının yerine gelmesi halinde, yaşlılık aylığı bağlanır.
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce (01.10.2008 öncesi) belirtilen işlerde çalışmaya başlayan sigortalıların, bu kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra bu işlerde geçen çalışmalarının en az 1800 gün olması halinde bu çalışmalarının dörtte biri toplam prim ödeme gün sayılarına ilave edilir. Bunlar için malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, sigortalının prime esas kazancının yüzde 23’üdür. Bunun yüzde 9’u sigortalı hissesi, yüzde 14’ü de işveren hissesidir.
Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra (01.10.2008 sonrası) ilk defa maden işyerlerinin yeraltı işlerinde geçen çalışmaların her 360 günü için prim ödeme gün sayısına 180 gün ilave yapılır. Yine emeklilik yaş hadlerinden de bu işlerde en az 1800 gün çalışmış olmak şartıyla indirim yapılır.
5510 sayılı Kanun kapsamında sayılan maden işlerinin yeraltı işlerinde geçen prim ödeme gün sayılarına, bu işyerlerinde ve işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için 180 gün, fiilî hizmet süresi zammı olarak eklenir. 360 günden eksik sürelere ait fiilî hizmet süresi zammı, 360 gün için eklenen fiilî hizmet süresi ile orantılı olarak belirlenir. Çalışmanın fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilebilmesi için sigortalının maden işlerinin yeraltı işlerinde fiilen çalışması ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalması şarttır.
Ayrıca, yaş haddi indiriminden yararlanabilmek için sigortalıların söz konusu işlerde (01.10.2008 sonrası) en az 1800 gün çalışmış olmaları şarttır. Maden işlerinin yeraltı işlerindeki çalışmalardan dolayı prim ödeme gün sayılarına eklenen fiili hizmet süresi zammı ile yaş hadlerinden indirimde süre sınırı uygulanmaz. Bu anlattıklarımızı aşağıda yer aldığı şekilde tablolaştırabiliriz.
Anlattıklarımızla beraber tablo incelendiğinde, 1 Ekim 2008’den sonra işe giren ve maden veya yeraltı işlerinde çalışanların emekliliği kısmen zorlaştırılmıştır. Normal statüde çalışanlara göre de önemli ölçüde emeklilikleri kolaylaştırılmıştır. Temennimiz yapılacak yeni bir yasal düzenleme ile yeraltında çalışan işçilerimizin yine eskiden sahip oldukları emeklilik haklarına kavuşacaklar.
