YÜKLE TAŞI BOŞALT
YTB araçlarının kullanılmaya başlamasının ana nedeni madencilikte en çok harcamanın yükleme ve nakliye kalemlerinde yoğunlaşmasıdır.YTB’ler ilk önceleri kömür dışı madenlerde çok yaygın olarak kullanılmışlardır.Fakat gelişen teknoloji ışığında grizu tehlikesi bulunan kömür ocaklarında bile kullanılmaya başlanmıştır.
YTB’ler lastik tekerlekli araçlardır ve 1950’li yıllardan beri madencilik sektörünün vazgeçilmez unsurlarıdır.
Yıllık üretimi 150.000 tonun üstündeki hemen her kömür dışı madende kullanılırlar.kömür ocaklarında ise geçmişleri çok da eski değildir.
1.TEKNİK ÖZELLİKLER
Kullanılmakta olan en küçük YTB aracı 22kw’lık bir elektrik motoruna sahiptir ve 600 kg yük taşıma kapasitesine sahiptir. Neredeyse tüm YTB’ler dört teker tahriklidir. Genellikle 200-300 metre menzile sahiptirler. Ancak 1000 metre menzilli,kapasitesi 15 tonu bulan YTB’ler mevcuttur. Galerilerin kesitleri YTB’lerin boyutlarını sınırlandırır.
Ortalama kepçe kapasitesi büyüdükçe üretim kapasitesi de artar (Fakat üretim miktarının sabit olduğu yerde kepçe kapasitesinin gereğinden fazla büyütülmesi anlamsızdır). Uygulamalar ışığında YTB’lerin büyük kısmının %10-20 arasındaki maksimum meyillerde çalıştıkları gözlenmiştir. İki tekerlekten tahrikli olanlar azami 1/9, dört tekerlekli ise 1/6 meyilde ekonomik olarak çalışabilmektedir.
Dar yarıçaplı kurbaları dönebilmeleri için, neredeyse tüm YTB’ler ortadan mafsallı olarak üretilirler. Sürücü,kepçe yüklemesini görmesi ve nispeten emniyetli bir bölge olması nedeniyle iki lastiğin arasında yarıdan biraz geride bulunur. Sürücü mahali taş düşmeleri vb. olaylara karşın bir kabin şeklinde tasarlanabilir. Çalışma koşullarına bağlı olarak, YTB’ler uzaktan kumanda ile kontrol edilir.
Bazen galeri kesitinin ölçüleri aracın iki boyutunun küçültülmesini gerekli kılar. Ancak uzunluk diğer iki boyut kadar kısaltılmaz. Fakat makine ağırlığı ile kepçe kapasitesi arasındaki uyum çok önemlidir. Gereğinden büyük makine “zemin ve tahkimat problemi” oluşturur.
2.TAHRİK SİSTEMLERİ
YTB araçlarında elektrik motoru kullanımı gün geçtikçe artmaktadır.
Elektrikli motorların avantajları:
1.Egzoz gazı ile ocak kirletilmediği için,havalandırma problemi dizel motorlara nazaran çok daha az önemlidir.
2.Dizel motora göre verim daha yüksektir.
3.Enerji sarfiyatı daha azdır.
4.İşletme bakım masrafları daha düşüktür.
5.Lastik masrafı daha azdır.
6.Gürültü seviyesi daha düşüktür.
Dezavantajları:
1.Hareket yeteneği dizel motorlara göre daha kısıtlıdır.
2.Kablo uzunluğu,hareket menzilini kısıtlandırır.
3.Kablosu yüzünden dizeller kadar hızlı değildirler.
4.Kurbaları dönerken kablo aşınmasını ve kopmasını önlemek için özel dikkat gerektirir.
5.Meyillerdeki tırmanma yetenekleri dizeller kadar iyi değildir.
Dizel tahrikliler hava soğutmalıdır. Emniyet kuralları dahilinde ocaklarda su soğutmalı motorlar kullanılır. Kömür ocaklarında kullanılan YTB’lerin motorlarında antigrizu sistemi kullanılmak zorundadır.
Elektrikli YTB’lerde,alternatif akım motorları,düşük hızlarda dizellerinkinden daha yüksek tork verir. Yığın halindeki cevhere kepçenin girebilmesi için yüksek tork gerekir.
3. YTP Araçları Lastikleri
YTP’lerin en önemli masraf kalemlerinden biride lastiklerdir. Lastik boyutu büyüdük.e yani YTP yük kapasitesi arttıkça lastik ömrü de artar. Bunun sebepleri;
1.Büyük makinelerin çalışacağı yolların yüzeylerinin daha bakımlı olması
2.Büyük kapasiteli araçlar için daha güçlü motorlar kullanıldığı için lastiklere uygulanan yüklemenin azalması.
Lastik ömrünü etkileyen faktörler;
•Kötü yol yüzeyi
•Islak şartlar
•Lastik basıncı
•Galeri yüzeyleri ile araç arasındaki mesafe
Bazen 8 defaya kadar kaplama yapılır ve 7000 saate kadar lastik ömrü elde edilir.
4. Yol Durumu
Yolun durumu, gerek lastik ömrünü gerekse meyili çıkma ve vasıta hızını önemli derecede etkiler. Su zemini yumuşatabilir ve bu lastikli araçlar için problem yaratır.
Aracın üzerinde yürüdüğü zeminin iyileştirilmesi açısından uygulanabilecek değişik stabilizasyon teknikleri vardır. İngiltere Milli Kömür Kurumunun bu tekniklerle ilgili yaptığı şu şekilde sıralanır:
5. KÖMÜR OCAKLARINDA UYGULAMA
Metal madenleri için geliştirilmiş olan YTB araçları, ufak bazı değişikliklerle kömür madenciliğinde de kullanılmaktadır. Tekerlekli araçlardan, mineral taşımacılığı yanı sıra, insan ve malzeme naklinde de istifade edilmektedir. Bugün tam mekanize bir ayağın donanımının değeri 8-10 milyon dolar civarındadır ve hızlı ilerlemeden dolayı, ayakların ömrü çoğu defa 1 yıldan az olmaktadır. Bunun anlamı, böylesine pahalı donanımı bir noktaya bağlanmış şekilde ölü olarak tutmamak için, mümkün olan en kısa sürede yeni ayağa taşınması gerektiğidir. Yaklaşık 3000 ton ağırlığındaki bu tür donanımı, özel yapılı tekerlekli araçlarla bir ayaktan diğerine 100 saat içinde taşımak mümkün olabilmektedir.
6. GALERI SÜRME
Galen sürmede yükleyici olarak kullanılan paletli araçların hem hareket kabiliyetleri çok düşüktür hem de kepçe kapasiteleri 2.5 m dolaylarında sınırlanmıştır. Aynı kepçe kapasiteli bir YTB aracı ile mukayese edildiğinde daha büyük bir kaideye sahip oldukları için, özellikle yumuşak zeminlerde paletli yükleyici daha avantajlıdır. Normal zeminlerde kapasiteler hemen hemen eşittir.
FM Gündem: 