Blok Çıkarma ve İşleme Yöntemleri

[ozguryolcu]

1. ÇEŞİTLİ KESME ŞEKİLLERİNİN TANIMI
1.1. Delik Delerek Blok Çıkarma

Bloğu ayırmak için uygulanacak klasik metod şöyledir:
Ayrılma yüzeyi boyunca 15 cm aralıklarla birbirine paralel 24 - 32 mm çapında delikler delinir (Şekil 1), bu delikler uygun miktarda dinamit yüklenerek kara fitille ateşlenir.

Metodun avantajları:
- Hız,
- Basitlik,
- İlk yatırımın ucuz oluşu
- Dezavantajları:
- Tehlikeli oluÅŸu,
- Gürültülü oluşu (özellikle patlatma sırasında),
- Düzensiz biçimde blok çıkartılması

Düzensiz çıkarılan blokta kenarlar sonradan tekrar kesilip düzeltileceğinden zayiat fazla olacaktır (Şekil 2). Ayrıca kullanılmayan bu atık kısımlar için nakliye ve depolama masrafları da maliyeti artıracaktır. Bu yöntemde; çıkarılan veya civardaki bloklara verilebilecek hasar, düşük ocak verimi gibi problemler de söz konusudur.
Bütün bu sorunların çözümünde elmas tel kullanımının büyük katkısı olmuş ve dünya çapında tüm ocaklarda tel kullanımı uygun görülmüştür. Günümüzde elmas tel kullanımı büyük bir hızla artmakta olup, elmas tel sayesinde mermer ve granit ocaklarında ocak verimi önemli oranlarda artmış durumdadır. Bununla birlikte delik delme metodu halen en yaygın blok çıkarma metodudur.

1.2. Kuyu Dibi Delme

Elmas tel kullanımında, taşın çevresi boyunca telin geçebileceği deliklerin delinmesine gereksinim vardır. Delikler; delik delerek blok çıkarma metoduna nazaran daha büyük olup, genellikle 90 mm çapındadır. Delik dibi delme makinası bir kızak boyunca hareket ederek taşın içine giren, basınçlı hava ile çalışan, 85-90 cm uzunluğunda bir tabancadan ibarettir. Makina yatay ve dikey delik delme özelliğine sahiptir (Şekil 3).
İyi kalitede ve bilenmiş delici uç kullanımı büyük önem taşımaktadır. Delici uçlar köreldiğinde delik delme hızı azalacak ve daha fazla baskı vermek gerekecek. Bu durumda delinen delikte sapmalar meydana gelecek ve deliğin bulunması zorlaşacaktır. Delme sırasında akılda bulundurulması gereken hususlardan birisi de taşın yapısına göre bir sapmanın oluşabileceğidir. Bu nedenle delik delmeye belli bir açıyla başlamak gerekir.

1.3. Düşey Kesme Metodu

Elmas tel kullanımında en basit kesme metodu düşey kesme metodudur.
Kesilecek blok tabanında yatay pozisyonda boylu boyunca delik delinerek düşey delik bulunur, böylece elmas tel devresi kapatılmış olur ve kesim yapılır (Şekil 4).

1.4. Alev Jetiyle Düşey Kesme

Bazı durumlarda; özellikle granit ocaklarında serbest kesme yüzeyi oluşturmakta alev jeti kullanılmaktadır. Alev jeti mazotun basınçlı hava yardımıyla püskürtülmesi ve ateşleme için oksijen - asetilen kullanılması yolu ile çalışmaktadır. Alev jeti ile 80-120 mm genişliğinde kesimler 1-1,5 m/saat hızla yapılabilir. Alev jeti, kesilen yüzey boyunca ileri geri hareket ettirilerek kesim gerçekleştirilir (Şekil 5A - 5B).
Metodun Avantajları:
- Azaltılmış ebat ve ağırlık,
- Elastiki kullanım Dezavantajları:
- Elmas telden daha yüksek maliyetli oluşu,
- Yüzeye yakın taşta alterasyon oluşumu,
- Çok gürültülü oluşu,
- Aşırı çevre kirliliği,
- Geniş bir çevrede değişik işler yapımına engel olması.

Alev jeti metodu ocak açma sırasında tel kesmeye yardımcı bir metod olarak kullanılabilir. Tel kesme öncesinde ana kesimler alev jeti yardımıyla yapılabilir.
Böylelikle alev jeti ile açılan kanalın yatay bir delikle birleştirilmesi, yapılacak düşey kesimdeki vakit kaybını azaltacaktır. Yapılacak her düşey kesim için yalnızca yatay delik delinecek, düşey deliğe gerek kalmayacaktır (Şekil 6).

1.5. Kademeli Düşey Kesim, Yatay Kesim

Kademeli kesme olanağı olmadığından alev jeti metodundan mümkün olduğunca kaçınmak en uygunudur. Elmas telle peş peşe 30 cm aralıklı kademeler oluşturulabilmektedir. Böylece kesilen blokların dört yüzeyi de düzgün olur. Her kesim için bir yatay ve bir düşey delik delinir (Şekil 7). Elmas tel kullanılarak yatay kesimlerin yapılabilmesi de mümkündür (Şekil .


Şekil 1. Delik Delme ile Blok Çıkarma



Şekil 2. Blok Ölçü Değerlendirmesi

Brüt Hacim = 2500 x 1500 x 1500 = 5625(m³)
Net Hacim = 2350 x 1400 x 1400 = 4606 (m³)
Kayıp Hacim = (Brüt Hacim – Net Hacim) / (Brüt Hacim) = -18%
Ortalama Kayıp Hacim (-10%) / (-30%)



Şekil 3. Delik Dibi Delme Makinası


Şekil 4. Düşey Kesme Metodu


Åžekil 5. A/B Alev Jeti Kesme Prensibi



Şekil 6. Alev Jeti Yardımı ile Düşey Kesme


Şekil 7. Kademeli Düşey Kesme

SET MAKÄ°NA

[ozguryolcu]

Åžekil 8. Yatay Kesme


2. DELÄ°KLERÄ°N HAZIRLANMASI

2.1. Yatay Deliklerin Ä°ÅŸaretlenmesi ve Delinmesi

Düşey Kesim:

Kesme hattını kesilecek bloğun bulunduğu kademenin üst tarafına, düşey deliğin bulunduğu ön köşeden başlayarak dış yüze paralel olacak şekilde işaretleyin. Mesafe, bloğun büyük kenarına eşit veya katları olmalıdır. Yatay deliğin pozisyonunu işaretlemek için şakül kullanın (Şekil 9). Delik delme makinasını tespit etmek için yatay deliğin delineceği yere yakın kısa bir delik delin (kısa deliğin yatay deliğe uzaklığı ve çapı için delik delme makinasının talimatına bakın) (Şekil 10).
Delik delme makinasını yerleştirip kısa deliğe tespit edin ve doğrultusunu şu şekilde ayarlayın:
Kesme hattına paralel (1 cm uzaklıkta) ve kesilecek bloğun üst tarafından 3 m ileri sarkacak şekilde bir çubuk yerleştirin ve biri hemen düşey yüze yakın, diğeri çubuğun ucunda olmak üzere iki şakül sallandırarak delik delme makinasını yönlendirin ve yatay deliği delin (Şekil 11).

Yatay Kesim:

Düşey kesim için anlatılan uygulamaları takip ederek birbirini 90 derece kesen iki delik delin (delikler kesilecek kısmın sınırlarını saptamalıdır).

2. DELÄ°KLERÄ°N HAZIRLANMASI

2.1. Yatay Deliklerin Ä°ÅŸaretlenmesi ve Delinmesi

Düşey Kesim:

Kesme hattını kesilecek bloğun bulunduğu kademenin üst tarafına, düşey deliğin bulunduğu ön köşeden başlayarak dış yüze paralel olacak şekilde işaretleyin. Mesafe, bloğun büyük kenarına eşit veya katları olmalıdır. Yatay deliğin pozisyonunu işaretlemek için şakül kullanın (Şekil 9). Delik delme makinasını tespit etmek için yatay deliğin delineceği yere yakın kısa bir delik delin (kısa deliğin yatay deliğe uzaklığı ve çapı için delik delme makinasının talimatına bakın) (Şekil 10).
Delik delme makinasını yerleştirip kısa deliğe tespit edin ve doğrultusunu şu şekilde ayarlayın:
Kesme hattına paralel (1 cm uzaklıkta) ve kesilecek bloğun üst tarafından 3 m ileri sarkacak şekilde bir çubuk yerleştirin ve biri hemen düşey yüze yakın, diğeri çubuğun ucunda olmak üzere iki şakül sallandırarak delik delme makinasını yönlendirin ve yatay deliği delin (Şekil 11).

Yatay Kesim:

Düşey kesim için anlatılan uygulamaları takip ederek birbirini 90 derece kesen iki delik delin (delikler kesilecek kısmın sınırlarını saptamalıdır).


Åžekil 9. Yatay DeliÄŸin Ä°ÅŸaretlenmesi



Şekil 10. Delik Delme Makinasının Tespiti için Kısa Delik Delinmesi



Şekil 11. Delik Delme Makinasının Yatay Delik için Hazırlanması ve Yatay Delik Delinmesi


Şekil 12. Düşey Deliğin İşaretlenmesi ve Delinmesi


3. MAKÄ°NA VE EKÄ°PMANIN YERLEÅžTÄ°RÄ°LMESÄ°

Bu bölümde telle kesmede yapılması gereken ön işlemlerden bahsedilecektir. Kesme hatalarını önlemek ve kesme telinin kesim potansiyeli ve dayanıklılığından azami ölçüde faydalanmak için bütün işlemlerin çok hassas bir şekilde uygulanması gerekmektedir.

3.1. İstikamet Makaralarının Yerleştirilmesi

Kesme telinden uzun ömür alabilmek için istikamet makaralarının düzgün olarak yerleştirilmesi gerekir. İstikamet makaraları kesim profiline yön gösterir ve kesme telinin dolaşmasına, elmas telde keskin köşeler oluşmasına engel olur. Şekil 13.A'da istikamet makaralarının nasıl yerleştirileceği gösterilmektedir. Genellikle üç pozisyon vardır:

Düşey kesim için;
- On istikamet makarası
- Arka istikamet makarası
- Alt istikamet makarası Yatay kesim için;
- Yan ön istikamet makarası
- Yan arka istikamet makarası
- On istikamet makarası

İstikamet makaralarının kullanımında aşağıdaki hususlar daima akılda bulundurulmalıdır:
- İstikamet makarası ekseni üzerinde rahatça dönmelidir.
- Lastik kaplaması iyi durumda olmalıdır.
- İstikamet makarasının kesme telinin geçtiği ana ekseni, kesme düzlemi ile aynı doğrultuda olmalıdır.

Makara tabanı taşa sabitlendikten sonra, volandan gelebilecek titreşimlerden etkilenmeyecek şekilde sağlam olmalıdır.

İstikamet makaralarının kullanımında aşağıdaki hususlar daima akılda bulundurulmalıdır:
- İstikamet makarası ekseni üzerinde rahatça dönmelidir.
- Lastik kaplaması iyi durumda olmalıdır.
- İstikamet makarasının kesme telinin geçtiği ana ekseni, kesme düzlemi ile aynı doğrultuda olmalıdır.
Makara tabanı taşa sabitlendikten sonra, volandan gelebilecek titreşimlerden etkilenmeyecek şekilde sağlam olmalıdır.

3.2. Ön İstikamet Makarası (Düşey kesim için)

Bu makaranın görevi kesme işleminin sonuna doğru telde ilmek oluşmasını önlemektir (Şekil 14). Aslında bu makara teli tutar ve baştan sona kadar aynı şekilde yönlendirir (Şekil 15). Ön istikamet makarası taşın ön üst ucundan 40 cm yukarıda ve 50 cm ileride olacak şekilde yerleştirilir. Bu istikamet makarasının sarkma pozisyonundan dolayı sabitleme sisteminin titreşimlere dayanıklı olması oldukça önemlidir (Şekil 16).
- Yan Ön İstikamet Makarası (Yatay kesim için)
Bu istikamet makarası da düşey kesim için anlatıldığı gibi; ancak 90 derece döndürülmüş olarak yerleştirilmelidir.

3.3. Arka İstikamet Makarası (Düşey kesim için)

Bu makaranın görevi / kesme işleminin başlangıcında kesme telinin düşey delikten sert köşe yapmadan çıkmasını ve mümkün olduğunca az strese maruz kalmasını sağlamaktır. Bunun için istikamet makarası bloğun üst yüzeyine ve düşey deliğin 1 m önüne ön istikamet makarası ile aynı doğrultuda olacak şekilde yerleştirilir (Şekil 17.A). Başlangıçta kesme teli üst düzlemle 30 derecelik bir açı yapar, kesim ilerledikçe bu açı artar.
- Yan Arka istikamet Makarası (Düşey kesim için)
Bu istikamet makarası da düşey kesimde anlatıldığı şekilde ancak 90 derece döndürülmüş olarak yerleştirilir.

3.4. Alt Ön İstikamet Makarası (Düşey kesim için)

Bu istikamet makarasının amacı özellikle kesme işleminin son safhalarında kesme telinin yatay deliğe girişini kolaylaştırmaktır. Başlangıçta telin gerginliği azdır, kendi ağırlığı ve sürtünmeden dolayı yükselmez, dolayısıyla başlangıçta bu makara boştadır.
Kesme işleminin ileri aşamalarında makina volanı ile telin taşa girdiği nokta arasındaki mesafe arttıkça kesme telinin yere çarpmasına engel olmak için araya ilave bir istikamet makarası koymak gerekebilir (Şekil 18.B). Son aşamada taş içerisinden geçen tel miktarı azaldığında, aşağıdan yukarı istikamet makarasına doğru ilmik oluşmaya başlar (Şekil 18.A). Son kesme aşamasında alt ve üst istikamet makaraları kesme telinin geniş bir açı ile ayrılmasını sağlar (Şekil 15).

SET MAKÄ°NA

[ozguryolcu]

- Ön İstikamet Makarası (Yatay kesim için)

Bu istikamet makarası da düşey kesimde olduğu şekilde fakat 90 derece döndürülmüş olarak yerleştirilmelidir.

3.5. Rayların Yerleştirilmesi

Kesimi tamamlayacak yeterli ray olup olmadığını kontrol ediniz. Bu mesafe kesilen uzun yüzeyden % 10 daha fazla olmalıdır (Şekil 18 B). Eğer yeterli olmazsa sisteme ilave yapılabilir ve raylar kesime uygun olarak 90 derece yerleştirilebilir. 7 m yüksekliğe sahip kaya yüzeylerinin kesimi için rayların ön yüzeyden 3 m uzağa, daha yüksek kesimler için ise 4 m uzağa yerleştirilmesi uygundur.

Düşey kesim: Makina kesim pozisyonuna bağlı olarak kasnak solda ya da sağda olacak şekilde yerleştirilebilir. Her iki durumda da kasnak raylardan minimum 15 cm uzaklıkta olmalıdır (Şekil 19.A)

Yatay kesim :Yatay kesimler için kasnak 90 derece döndürülür ve raylara uygun olarak merkezlenir. Rayların merkezi kasnak yarı çapma eşit uzunlukta, ön deliğe uygun olarak denkleştirilmelidir (Şekil 19.B).
Raylar yerleştirilmeden önce çalışma alanı her türlü zararlı malzemeden arındırılmalı ve mümkün olduğunca düzgün bir yüzey oluşturmaya çalışılarak hazırlanmalıdır. Yüzey ile raylar arasına 4 cm genişlikte kalaslar konarak raylar sabitlenmelidir.
Başlangıçta yalnızca 3'er m'lik üç adet ray parçası (toplam 9 m uzunluk) uygundur. Makina geriye hareket ederken ray parçaları birbiri ardına basitçe ve çabuk eklenebilmelidir. Rayların tüm uzunluk boyunca kalaslar üzerinde sağlam bir şekilde yerleştirilmesi çok önemlidir. bu zaruri ön çalışma yapılmadığı takdirde makina geriye hareketi sırasında sallanabilir ve sonuçta kesim tahrip olabilir ya da telin kesim sürati tatmin edici olmayabilir. Rayları, üst iki istikamet makarasına göre referans çubuğu yardımıyla hizalayanız.

3.6. Makinanın Raylar Üzerine Yerleştirilmesi

Makinayı imalatçı firma tarafından verilmiş kaldırma talimatını izleyerek raylar üzerine yerleştiriniz. Kontrol panelini ve elektriği bağlayınız. Parçaların birbirine uygunluğunu ve komuta özelliklerinin doğru çalıştığını kontrol ediniz, makinayı yerleştirdikten hemen sonra tüm uzunluk boyunca makinayı hareket ettirerek parmaklıkları test ediniz. Makina düzgün olarak, özellikle ; sallanmadan, sendelemeden ve silkelemeden ilerlemelidir.
ÖNEMLİ NOT: Çalışma alanına yetkili olmayan hiç bir personelin geçmesine izin verilmemesi tavsiye olunur.

3.7. Ana Kasnağın Hizalanması

Hizalama çok dikkatli yapılmalıdır. Düzgün bir hizalama yapılmazsa tel kesim sırasında kasnaktan kurtulabilir.

3.8. Kasnak Eğiminin Hesaplanması

Düşey kesim :Kasnak ekseninin eğimi kesilen yüzeyin eğimine ve istikamet makaralarının durumuna göre ayarlanmalıdır (Şekil 20).
Yatay kesimKasnağı düşey eksenle orantılı olarak 90 derece döndürüp aynı ayar yapılmalıdır. 

3.9. Kasnak Ekseninin Durumunun Hesaplanması

Düşey kesim :Kasnak eksenini ve istikamet makaralarını aynı hizada ayarlayınız (Şekil 21).
Yatay kesim :Kasnak eksenini ve istikamet makaralarını yatay pozisyonda ayarlayınız.



Şekil 13A. İstikamet Makara ve Ekipmanları İlk Yerleştirme Düşey Kesim


Şekil 13. İstikamet Makara ve Ekipmanlarının Yerleştirme ve Merkezlenmesi (Üst Görünüşü)


Şekil 14. Geleneksel Sistem (İlmek Oluşumu) KAÇINILMALI



Şekil 15. Yeni sistem, Tel Doğrusal olarak çıkıyor



Şekil 16. Üst Ön İstikamet Makarası



Şekil 17A. Üst Arka İstikamet Makarası (İlk Yerleştirme)


Şekil 17B. Üst Arka İstikamet Makarası (İleri Alınmış Durumu)



Şekil 17C. Üst Arka İstikamet Makarasının İleri Alınışı



Şekil 18A. Ön Alt İstikamet Makarası ( İlk Kesme Noktasının Üst Bitiş Noktasına Doğru Yüklenmesine Dikkat Ediniz.)

SET MAKÄ°NA

[ozguryolcu]

Şekil 18B. Teli Ortadan Desteklemek İçin İlave Edilen Alt Ara İstikamet Makarası


Şekil 18C. b: Kesimin Uzun Tarafı
c: Kesimin Tamamlanması için gereken ray boyu

c= b x 1.1
Ray Uzunluğunun Hesaplanması



Şekil 19A. Yatay Delik Referans Raylarının Yerleştirilmesi (DüşeyKesim)



Şekil 19B. Tel Girişi Deliği Referans Raylarının Yerleştirilmesi (Yatay Kesim)



Şekil 20. Kasnak Ekseninin Açısal Olarak Ayarlanması


Şekil 21. Kasnak Ekseninin Yatay Yönde Ayarlanması


4. ELMAS TEL'Ä°N YERLEÅžTÄ°RÄ°LMESÄ°

4.1. Blok Üzerindeki Çalışma Alanının Temizlenmesi

Kesim yapılacak yerin iki tarafında 80'er cm'lik kısmın etrafının dikkatlice temizlenmesi gerekir. Böylece kesilen yarığın içerisine küçük taşların düşmesi engellenmiş olur. Bu tür küçük taşların kesme yarığına düşmesi telin kaya içinde kopmasına ve daha kötüsü kaya içinde sıkışmasına neden olur. Bu durumda kesime devam etmek imkansızdır.

4.2. Kullanılacak Elmas Telin Uzunluğunun Hesaplanması

Kullanılacak elmas telin minimum uzunluğu kesme çevresine blok yüksekliğinin eklenmesi ile bulunur.

Örnek: Blok boyutları;
• Genişlik = 20 m
• Yükseklik = 7 m
• Tel uzunluğu = L = (20 + 7 + 20 + 7) + (7) = 61


Mümkünse tek parça tel kullanılmalıdır. Eğer küçük parçalar halinde tel mevcutsa, bu teller gerekli metreye ulaşmak için eklenmelidir. BU DURUMDA DA AYNI UZUNLUKTA, AYNI ÇAPTA VE AYNI AŞINMA DEĞERLERİNDE TELLER KULLANILMALIDIR.

ÖNEMLİ NOT: Eğer mümkünse tel kısaltılmasından kaçınılmalıdır.!!


4.3. Tel Aşınmasının Kontrolü

Önceden kullanılmış tel kullanırken, telin durumu iyice kontrol edilmeli ve tüm kesimi yapıp yapamayacağına dikkat edilmelidir. Boncuk üzerindeki elmasları iyice gözleyin ve kesme istikametinde olup olmadığını iyice kontrol edin (Şekil 22). Elmas boncukların ortalama çapını kontrol edin,

- azami sivrilik 0,3 mm
- azami ekzantriklik (Dış merkezlilik) 0,2 mm

Tam sinterlenmiş malzemenin metal taşıyıcıya iyice kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol edin. Boncukların hiç birinin tel üzerinde serbestçe dönmemesi gereklidir (Plastik tel için).

4.4. Telin Deliğe Sokulması

İnce esnek ve sağlam bir halat (yada tel) bulup, üst delikten sokun, ucuna kolaylıkla delik içinde kayabilecek ve teli birlikte çekebilecek bir mantar veya benzeri hafif bir parça bağlayın. Basınçlı hava veya basınçlı su yardımıyla alt delikten geçmesini sağlayın. Telin ucuna elmas teli bağlayın ve diğer uçtan bir kaç metre çıkana kadar çekin.


ÖNEMLİ NOT : Kesme ynü teldeki plastikler üzerindeki ok yönünde olmalıdır. Eğer öncede kullanılmış tel veya plastiksiz tel kullanılmışsa elmas parçacıklar kesme yönüne ters olmalıdır. TEL ALTTAN ÜSTE DOĞRU KESİM YAPAR.


4.5. Telin Ön Yüklenmesi (Burma İşlemi)

Telin iki ucunu bağlantı için hazırlayın (Şekil 23). Tel üzerindeki plastik kaplamayı pula 2 mm. mesafe bırakacak şekilde kesin. Bağlantı elemanı yan uzunluğundan 1 mm. kısa olmak şartıyla ve tel sarımlarının açılmamasına dikkat ederek baş teli kesin. SAAT YÖNÜNÜN TERSİNDE METRE BAŞINA 2 DEFA TELİ BURUN (Şekil 24).

ÖNEMLİ NOT: Bağlantı elemanın ömrü 12-24 çalışma saatidir. Bu süre dolumunda telin iki ucundan kısaltarak yeni bağlantı elemanı çıkılmalıdır. Yeni bağlantı elemanı takılırken ön burma işlemi aşağıdaki tabloya göre artırılır, (metre başına burma adedi olarak plastik elmas tel için verilmiştir.)




4.6. Telin Bağlanması

Telin iki ucunu kolye oluşturacak şekilde birleştirin. Bağlantı elemanını önce telin bir ucuna sonra diğer ucuna takıp uçlarda l'er mm. bırakacak şekilde besleyin (Şekil 25). Hidrolik pres mükemmel çalışmalı ve dişlerin aşınmamış ve doğru çapta olmasına
ÖNEMLİ NOT :dikkat edilmelidir. En iyi kalite çelik bağlantı elemanı kullanılmalıdır.

4.7. Telin Ana ve Rehber Kasnaklara YerleÅŸtirilmesi

Teli kasnak üzerindeki kasnak lastikleri üzerine yerleştirin. Köşeler düzelip, yu-varlanıncaya kadar teli el yardımıyla döndürün.

4.8. Soğutma Sisteminin Ön Ayarlanması

Soğutma sisteminin kesime düzgün su akışı sağlayıp sağlamadığını, ani basınç düşmelerinin olup olmadığını kontrol edin. Bazı ocak ekipmanları özel bir donanım vasıtasıyla su kesilmelerinde makinayı da durdurabilmektedir. Eğer tel yeterli su ile çalışmaz ise ısısı kolayca 70 derecenin üzerine çıkar ki bu derecede tel üzerindeki plastik muhafazalar zarar görür. Bu durumda tel üzerindeki plastiklerin yeniden elden geçirilmesi ve tamir edilmesi gerekir. Buna karşın kesim devam ettirilirse boncuklar tel üzerinde serbestçe hareket etmeye başlar ve yavaşça teli gevşetir. Boncuklar kesim yarığına düzgün bir şekilde giremez ve kaya içinde sıkışır.
Aşırı sulama da bir takım problemler doğurur; Aşırı miktarda su da kesimi önler. Boncuğun kaya yüzeyine temasını azaltarak kesimi engeller. DOĞRU MİKTARDA SU KULLANIMI KESİM İŞLEMİNİN DİKKATLİCE GÖZLENMESİ SONUCUNDA SAPTANIR.
İlk kesim anında su hortumunu yatay deliğe basınçlı su girecek şekilde yerleştirin. Böylelikle tel suyu delik boyunca çekecek ve alt köşeye ulaştırılacaktır. İkinci su hortumunu dik delik üzerine yerleştirin ki su içeriye rahatlıkla girebilsin.

SET MAKÄ°NA

[ozguryolcu]

Şekil 23. Tel Uçlarının Bağlantı içinHazırlanması



Şekil 24. Telin Ön Yüklenmesi



Şekil 25. Bağlantının Sıkılması ve Eklenmesi



Şekil 26.A. Soğutma Sisteminin Ön Düzenlenmesi




5. KESÄ°ME BAÅžLANMASI

Makinayı telde az bir gerilim oluncaya kadar yavaş yavaş geriye çekin. Teldeki bu ge-tahrik kasnağının serbestçe dönmesini engeller. Rehber kasnakları, telin ana kasnağa 5 yüzeyini arttıracak şekilde yerleştirin. En az 2 toplam devir olacak şekilde teli döndürün, böylelikle köşelerde tel hafif yuvarlanmış ve yük tüm tel boyunca eşit dağıtılmış olacaktır. Bu durumda kayma gerilmesi düşmüş ve kasnak motorun düşük hızında çalışacak konuma gelmiş olur.

ÖNEMLİ NOT : TELE FAZLA GERİLME VERİLMEMESİNE DİKKAT EDİN. TELDEKİ ,A GERİLME HEMEN YA DA DAHA SONRA KOPMALARA NEDEN OLUR.

Telin üzerine görülebilir bir işaret koyulması ile telin dönüşü gözlenebilir (Şekil 27). Teli elle sürün. Alt kasnaktan başlayarak telin her 3 metre ilerleyişte bir kez dönmesi gereklidir (2-4 metrede bir dönüş kabul edilebilir).

ÖNEMLİ NOT : TELİN EKSENİ ETRAFINDA AYNI ORANDA DÖNMESİ BONCUKLARIN OPTİMUM KULLANILMASI VE BONCUKLARDA OVALLEŞMENİN OLMAMASI İÇİN GEREKLİDİR.


5.1. Makinanın Manuel Olarak (EL İLE KUMANDA EDİLEREK) Çalıştırılması

Makinayı manuel pozisyona ve en düşük hıza ayarlayın, makinaya yol verdiğinizde tele elle yardım ederek kasnağın dönüşünü kolaylaştırın. Tel normal olarak dönmeye başladıktan sonra hızı normal çalışma hızına gelinceye kadar yavaşça arttırm.


ÖNEMLİ NOT : Tel durduğunda kasnak kayıyorsa makinayı acilen durdurun. Bu durumda tel üzerindeki plastik ve kasnak lastiği erir.
Telin serbestçe dönüp dönmediğini, kayma ya da titreşim olup olamadığını kontrol edin.

5.2. Köşelerin Yuvarlanması

Kesme sürecinin başlangıç kısmı çok hassastır. Makinanın geriye çok hızlı gitmesi boncuklarda aşırı aşınmaya ve boncukların konikleşmesine neden olur.

5.3. Kesme Sırasında Duraklamalar

Kesim devam ederken gerekli olduğunda durmak için aşağıdaki sırayı takip edin:
1. Makinanın geri gidişini durdurun,
2. Telin 1 dakika daha dönmesine izin verin, böylelikle teldeki gerilme düşecektir.
3. Kasnağı durdurun,
4. Kasnak tamamen durmadan, makinayı 4-5 cm. ileriye götürün böylece teldeki gerilme tamamen kalkacaktır. Bu koşullarda tel kesme yarığı içinde rahatça hareket edebilecek ve kesim istenildiğinde yeniden başlatılabilecektir.


5.4. Arka Kasnağın Yerinin Değiştirilmesi

Kesim başladıktan kısa bir süre sonra, tel kesimini zorlaştıran köşeler kırılmış olacaktır. Bu durumda arka kasnağın yerinin şekil 17'de gösterildiği gibi değiştirilmesi gerekir. Daha büyük bir çap oluşturulduktan sonra arka kasnak tamamen kaldırılabilir (Şekil 17).

5.5. Su Jetlerinin Pozisyonlarının Değiştirilmesi

Kesim ilerledikçe su jetinin pozisyonunun da değiştirilmesi gerekir. Eğer sulama doğru miktarda ve doğru şekilde yapılmaz ise tel, kesim sırasında hemen hemen buhar haline gelmiş su zerrecikleri atar. Yüksek hız nedeniyle karakteristik bir ses çıkarır. Bu ses telin iyi bir kesim kalitesi gösterdiğine işaret eder (Şekil 263). Bu durumda su akışındaki herhangi bir değişiklik bu karakteristik sesin değişmesine neden olur.



Şekil 27. Telin Dönmesinin Kontrol Edilmesi


6. SÃœREKLÄ° KESÄ°M

6.1. Makinanın Otomatik Kullanımı

Makinayı otomatik çalışma konumuna getirin ve aşağıdaki parametreleri test edin.
- Kasnak dönme hızı
- Kasnak makina emiÅŸi
Bu noktada makina kasnak emişini sabit tutmak üzere geriye doğru hareket eder. Birkaç dakikalık makinanın geri gidiş hızının kontrol edilmesini takiben makina normal azami - asgari limitlerin içinde kalır. Eğer tel çok keskin ise hız çok yüksek olabilir. Bu durumda teldeki aşınma düzensiz ve hızlıdır. Dolayısıyla çok keskin tel kullanırken önceden test edilmiş emme hızını düşürmek gerekir. Eğer tel yeterli derecede hızlı kesmiyorsa makina geri gidiş hızı çok yavaş demektir. Bu durumda teli kontrol edin ve telin iyi kesip kesmediğini saptamaya çalışın.

Periyodik olarak aşağıdakileri kontrol edin:
- Tel hızı yeterli mi değil mi?
- Telde kayma ya da titreşim var mı?
- Tel kendi ekseni üzerinde dönüyor mu? ve eğer gerekiyorsa kesimi durdurun.

6.2. Bağlantı Elemanının Peryodik Kontrolü

Her 2 saatte bağlantı elemanlarının durumunu kontrol edin. Her 12-24 saatte bağlantı elemanının değiştirilmesi gerektiğini unutmayın. Eğer mümkünse teli kısaltmaktan kaçının. Her bağlantı elemanı yenilenmesinde en azından bir kere elle dönüş yaptırın ve telin kesik içinde rahatça dönmesini sağlayın. Kesime daha önce bahsedilen hususlara dikkat ederek yeniden başlayın.

ÖNEMLİ NOT:
- Kesim sırasında mutlaka yeterli miktarda su kullanın.
- Aşırı su kullanmayın.

SET MAKÄ°NA

[ozguryolcu]

6.3. Teldeki Aşınmanın ve Kesme Hızının Kontrolü

Her 2 saatte teli durdurun ve elle çalıştırarak aşınmasını kontrol edin. Aşağıdaki verileri not edin:
- Telin doğrusal hızı,
- Kesimin başladığından itibaren geçen zaman,
- Tel uzunluÄŸu,
- Kasnak pozisyonları ve çaplan,
- Ana kasnak pozisyonu,
- Telin kaya içine giriş açısı,
Kesim profilini gösterir bir çizelge hazırlayın:

2- Kesilen alanı hesap edin (M).
- Ortalama kesme hızını hesap edin (M2/saat).
Boncukların ortalama aşınma durumlarını not edin:
- Elmas projeksiyonları (mm.)
- Ortalama boncuk çapları,
- Boncukların eksantritesi (Dış merkezliliği).

NOT: Durma sırasında tel ısısını ölçün, eğer tel sıcaksa su jetlerinin pozisyonlarını (eğer gerekli ise değiştirin), ve su akışını (eğer gerekli ise arttırın) kontrol edin.

6.4. Kesim Yarığına Destek borularının Yerleştirilmesi

(Normal olarak dik ve yatay kısımlarda kayaç içsel gerilim yüzünden kapanma özelliği gösteriyorsa), eğer kayaç kesim yarığını kapatma eğiliminde ise (tipik olarak yatay kesimlerde gözlenir). Blok, ağırlığı nedeniyle kesim yarığını kapatma eğiliminde olacaktır), destek boruları yerleştirin. Bu, telin kesim yarığı içerisinde sıkışmasını engelleyecektir (Şekil .

7. KESİMDEN ÇIKMAK

7.1. Telin DeÄŸiÅŸtirilmesi

Kesim ucu blok dik yüzeyine 2 mm. mesafede (kesim bitiminden hemen önce), teli daha önce kullanılmış daha küçük çaplı tel ile değiştirin.

7.2. Son Kesim Safhasına Başlama

Makinayı manuel konuma getirin ve ilerleme hızını asgariye indirin. Böylelikle teldeki gerilim kalkmış olacaktır. Son safhada kesim profili alt ve üst kasnaklar arasında düz bir çizgi haline gelir, tel çıkışa yaklaşırken gerilimi kademeli olarak azaltın, sonunda 0'a getirin, bu durumda tel kesikten yavaşça çıkacak ve kasnak üzerinde kalacaktır.

7.3. Kullanılmış Tel ve Ekipmanların Muhafazası

Kullanılmış tel ve ekipmanları dikkatlice temizleyin teli rulo haline getirin ve bağlayın. Kuru ve korunaklı bir yerde asarak muhafaza edin. Teli muhafaza ettiğiniz yerin aşırı ısılara maruz kalmaması gerekir, (asgari -5 derece azami +5 derece) eğer gerekli ise tel üzerindeki plastikleri yenileyin.

ÖNEMLİ NOT: ELMAS TEL ÇOK DEĞERLİ BİR MALZEMEDİR. KULLANIRKEN DİKKATLİ OLUN;
- Çiğnemeyin,
- Bükmeyin,

Eğer tel bükülmüş ise teli kullanmaktan kaçının. Ruloyu açarken sakin ve yumuşak davranın. Tüm uzunluğu boyunca uzatın ve sonra yeniden rulo haline getirin.

8. BLOĞUN ÇIKARTILMASI

Bloğun tel ile kesilmeyen yüzeylerini sık aralıklarda delin ve patlayıcı yardımı veya hidrolik ayırıcılarla ana kayaçtan ayırın. Su yastıkları bloğu ana kayaç yüzeyinden 25 cm kadar ittirir; bu su yastıkları özel bir çelikten imal edilmiş olup kesim sonrası oluşan aralığa yerleştirilir. İçerisine doldurulan suyun basıncı ile genişleyen yastık, bloğu ittirir. Blok ana kayaçtan 20-25 cm ötelendikten sonra hidrolik krikolar vasıtasıyla devrilir. Blok devrilmeden önce, bloğun devrileceği yüzeye toprak ya da mermer tozu yerleştirilir ki, blok devrildiğinde kırılmasın. Hidrolik krikolar yarığın üst tarafına yerleştirilir. Böylece blok devrilir (Şekil 31). Blok devrildikten sonra ticari boyutlara küçültülür. Bu işlem daha önce sözü edilen sık delikler delmek sureti ile ya da tel kesme (sayalama) ile yapılır.



Şekil 28.A Su Yastığının Yerleştirilmesi



Şekil 28.B Su Yastığı Çalışma Prensibi



Şekil 29. Titano Yardımı ile Kesilen bloğun Devrilmesi



Şekil 30.A Sayalama Deliklerinin Hazırlanması



Şekil 30.B Seri Deliklerle Sayalamanın Yapılması



Şekil 30.C Sayalama İşleminin Telle Yapılması

SET MAKÄ°NA

[ozguryolcu]

SET MAKÄ°NA

[ozguryolcu]

arkadaslar gayet guzel bir konu ilgilenenlerin çok işine yarayacaktır..