MERMER BLOK ÜRETİM YÖNTEMLERİ *El ile üretim yöntemi
*Pnömatik makinalar ile üretim yöntemi
*Patlayıcı maddeler ile üretim yöntemi
*Kanal açma yöntemi ile üretim
*Helezoni çelik tel ile üretim yönemi
*Zincirli ve döner diskli kaya kesiciler ile üretim yöntemi
*Elmas tel ile üretim yöntemi
Diğer yöntemler: a) Termal ok (Rock Jet) üretim yöntemi
b) Basınçlı su (water jet) üretim yöntemi
c) Ultrason ve lazer ışınları ile üretim yöntemi.
El ile Üretim Yöntemi*Antik çağ döneminde, açık ocak işletmesi şeklinde çalışılmış taş çıkarma ve işlemeciliği tamamıyla
el ile yapılan üretim şekillerini kapsamaktadır.
*Mermer çıkarımı için, mermer yatağının fiziksel yapısı ve jeolojik süreksizliklerden yararlanılarak, emek yoğun yöntemler olarak
oluk-kanal açma yöntemi,
kanal açma yöntemi,
murçlarla işleme yöntemi ve
kollu el testeresi ile
kesme yöntemi gibi ilkel yöntemler uygulanmıştır.
Oluk-Kanal Açma Yöntemi *Oluk-kanal açma yöntemi; mermer yatağında bulunan jeolojik süreksizlik düzlemlerinden yararlanılarak geliştirilmiş bir ocak işletme şeklidir.
*Ocak içerisinde alınması düşünülen bloğun bir yüzeyini süreksizlik düzlemi olarak kırık, çatlak zonu ya da boşluk oluştururken diğer bir yüzeyi ise açıktır.
*Daha sonra bloğun sağlam olan diğer iki yüzeyinde
silisyum içerikli kuvars, kalsedon, opal gibi kesici ve deliciler kullanılarak yaklaşık
10 cm genişliğinde ve bloğun amaçlanan büyüklüğüne bağlı olarak değişen derinliklerde oluklar açılmıştır.
*Böylece kapalı olan iki boyutu da ana kütleden ayrılan bloğun taban yüzeyinin ana kütleden ayrılması işlemi, Anadolu ve Eski Yunan Uygarlıklarında da sık olarak kullanılmış olan ahşap kamalama yöntemi ile yapılmıştır.
Kanal Açma Yöntemi*Yöntem, genellikle blok alınacak taşın kütle halinde bulunmadığı, sistematik olmayan, gelişigüzel süreksizliklerin görüldüğü yataklarda uygulanmaktadır.
*Birincil ve ikincil çatlak sistemleri, tabakalanma yüzeyleri, mevcut el aletleri ve çalışma durumu gibi hususlar dikkate alınarak, koparılacak blok belirlenmektedir.
*Üretim, işaretlenen blokta yataklanma yönünde, aralarına
10-15 cm ara bırakılarak açılan kama yuvalarına kamaların yerleştirilerek çakılması ile gerçekleştirilmektedir.
*Bir sıra
4-6 cm geniÅŸliÄŸinde ve
6-10 cm derinliğinde kama yuvası açılmaktadır.
*Bu kama yuvalarının açılmasında keski ve balyoz kullanılmaktadır.
*Bloğu masif olan kütleden koparmak için delik çapından daha kalın çivi çakılarak, bu çivilere
4-10 kg ağırlığındaki balyozlarla vurulmaktadır.
*Bütün çivilere aynı sayıda darbe vurmaya dikkat etmelidir. Her darbeden sonra çivi, ekseni etrafında döndürülmeli ve metal kaşıkla kırılan parçalar alınmalıdır.
*Bu yöntem, patlatma yapılamayan ve mekanize olmaya imkan vermeyen ocaklarda halen kullanılmaktadır.
Kollu el testeresi ile mermer kesimi yöntemi, tel kesme yönteminin ilk örneklerinin uygulandığı antik ocaklardan günümüz teknolojisinin temellerinin o dönemlerde atıldığını göstermektedir.
Bu ocaklarda kullanıldığı bilinen testereler, bugünkü katrak lamalarını çağrıştırmaktadır.
Bu yöntemlerin işleyişinde, testere veya at kuyrukları karşılıklı iki kişi tarafından çekilirken, üçüncü kişi kesilen kısma kum ve su vermiştir.
Küçük boyutlu kütlelerin kesilmesinde kullanılan bu yöntem, bugünkü teknolojinin ilk örneklerini oluşturmaktadır.
Pnömatik Makineler ile Üretim Yöntemi
*Bu yöntem, elle üretim yönteminin kompresör ve martoperfaratör yardımıyla yarı mekanize edilmiş halidir.
*Genellikle; büyük ve çatlak sistemi gelişmemiş yataklarda başarı ile uygulanmaktadır.
*Patlayıcı kullanımı ile oluşan kayıplar azaldığı için ekonomik bir yöntem olduğu söylenebilmektedir.
*Pnömatik makinelerde üretim yönteminin esasını dizel veya elektrik enerjisi ile çalışan kompresör ünitesinden elde edilen basınçlı havanın, basınçlı hava tabancaları vasıtasıyla mermer üretiminde kullanılması oluşturmaktadır.
*Martoperfaratörler basınçlı hava vasıtasıyla çalışmakta olup, darbe ve döndürme hareketi sağlarlar. Uçlarına takılan tijlerin boyları
20 cm ile 6 cm arasında, çapları ise
9-25 mm arasındadır.
*Bu tijlerin uçlarında tungsten karbürden imal edilmiş kesici uçlar bulunmaktadır.
*Bu yöntemde ilk iş, koparılacak bloğun tespit edilmesi ve uygun yüzeylerden belirli aralıklarla martoperfaratörlerle delik delinmesidir.
*Burada delik uzunlukları ve delikler arasındaki mesafe, mermerin fiziksel yapısına ve çatlak sistemlerinin gelişimine göre değişmektedir. Delik uzunlukları, ya çatlak sistemine ulaşacak boyda veya bloğun koparılmak istenen boyutuna yakın olmalıdır. Delikler arasındaki uzaklık tamamen bir maliyet unsurudur.
Konu: MERMER BLOK ÜRETİM YÖNTEMLERİ (Okunma sayısı 792 defa)
