Mermer Ocak İşletme Şekilleri

[ozguryolcu]

Mermer Ocak İşletme Şekilleri   
   
Mermerlerin ana kayadan koparılarak, piyasada istenen büyüklükteki bloklara indirilmesine mermer ocak işletmeciliği, bu sonuca ulaşmak için kullanılan makine, ekipman ve çalışma biçimine ise üretim yöntemi adı verilmektedir.
   
Mermerin ocaktan çıkarılmasından işleme fabrikalarına getirilmesine kadar olan çalışma aşamaları aşağıda belirtilmiştir:

*Mermer üretimini güçleştiren örtü kütlesinin kaldırılması (dekapaj) ve çalışma süresince meydana gelen artık malzemenin (pasa) çalışma ortamından uzaklaştırılması,

*Ham blokların kazanılması (mermer üretim yöntemleri),

*Ham blokların aynadan alınması ve taşınması,

*Ham blokların düzeltilmesi ve ticari boyutlara kesilmesi.


Yerüstü Ocakları

Yerüstü ocaklarının ayrımında esas olan morfolojik noktalar ovalar ve tepelerdir. Buna göre yerüstü ocakları “Ova Ocakları” ve “Tepe Ocakları” olmak üzere iki gruba ayrılır.

   
OVA OCAKLARI

*Ova ocaklarında belirgin özellik, tüm çalışmanın topoğrafik seviyenin altında olmasıdır.

*Ocağın dört yanının dik ve dike yakın ocak aynasınca çevrelendiği ova ocakları “Çukur Ocaklar” olarak da adlandırılır.

*Yöntem, granit gibi sert taşlar, bazı mermer formasyonları gibi masif yataklar ve dik dalımlı tabakalar veya daykların işletilmesine uyum sağlar.
 
*Ocağın genişliği derricks (Eklemli vinç) etki alanı ile sınırlıdır. Ocağın daha geniş bir alana yayılması durumunda birkaç derricks vinç çalıştırılır.
 
*İşçilerin ocak içi ulaşımı katlar arasına kurulan dik merdivenlerle sağlanır. Bu ocaklar 40-60 m derinliğine ekonomik olarak uygulanabilir. 


Yerüstü Ocakları (Ova Ocakları)


Ova ocağı mermer blok üretim şekli sembolik gösterimi. (Çukur Ocak)



Açık çukur ocak işletme şekli (Afyon – İscehisar)


Açık Çukur Ocaklar

*Bu ocaklar yatık veya düşük eğimli her türlü yatağın işletilmesinde tercih edilir.

*Kazı işlemi, mostradan başlar ve yatağın dalım yününde devam eder.

*Ocak içi nakliyat, katlar arası kurulan rampalar ve derricks vinçler yardımıyla gerçekleştirilir.

*Bu ocaklarda en önemli maliyet faktörlerinden biri de meteorolojik ve yeraltı su geliridir. Ocak çalışmalarının yeraltı su seviyesinin altında yapılması durumunda pompa ve drenaj sistemleriyle aşırı suyun atılması gerekmektedir.


Tepe ve Dağ Ocakları

*Tepelik ve dağlık morfolojik yapılar üzerine kurulmuş ocaklardır.

*Tepe ocakları “Yamaç Ocakları”, “Zirve Ocakları” ve “Tepe Açık Çukur Ocakları” olmak üzere üç grupta toplanabilir.

*Bu ocak işletmeciliğinde ocağa ulaşmak için uzun giriş yollarının olumsuz morfolojik şartlarda yapılması büyük mali yüklere sebep olmaktadır.

*Doğal olarak tepe ve dağ ocaklarında formasyonun kırılma sonucu ikincil geçirgenliğe sahip olması nedeniyle su problemi yoktur.

*Kar ve soğuk çalışma şartlarını sınırlandırmakla beraber modern teknoloji sayesinde kış şartlarının olumsuzlukları azaltılabilmektedir.

*Tepe ve dağ ocaklarında farklı çeşitler arasında en genel olanı bütün kazı yüzeyinin ocak zemin seviyesinin üzerinde bulunmasıyla belirlenen tepe ve dağ yamaçlarında yapılan işletme şeklidir.

*Bu ocakları tipik şekilleri anfi tiyatroya benzer ve üretim bir veya birden fazla katlar oluşturularak yapılır.
 
*Bu ocaklarda artık madde ve pasalarla rampalar oluşturularak stok yerine yol bağlantısı yapılır.

[ozguryolcu]

Ocak Oluşturma Öncesi Çalışmalar

   
Tepe ve dağ ocaklarında açık ocak işletme metodu, uygulanan basamak şekline göre üç şekilde gerçekleştirilmektedir.

*Açık çukur kazısı (open pit excavation),
*Tek basamaklı kazı ( single bench excavation)
*Çok basamaklı kazı (multi bench excavation). 
   
Kalın ve yatay mermer tabakalarının bulunduğu yerlerde çok basamaklı kazı şekli uygulanır.

Morfolojik yapının dik olması halinde ise aynı anda fazla basamağın çalışması mümkün değildir. Bu durumda ise tek basamaklı kazı şekli daha uygun bulunmakta ve tek basamak şekli ocakta oluşturularak kazı faaliyeti gerçekleştirilmektedir.




Tepe Açık Çukur ve Zirve Ocakları

 
**Tepe ve dağ ocaklarının zamanımızda az rastlanan bir türü de tepe ve dağ doruklarındaki ocaklardır.
 
**Bu ocaklar kademeli ocaklar olarak da bilinmektedir. Bu ocaklar tepe ve dağların en üst noktalarında kurulmuş olup, adından da anlaşılacağı gibi dağ ve tepelerin üst noktalarından da basamaklar halinde kazı yapılır.





Tepe ve dağ ocaklarının bir tipi de daha önce bahsedilen açık çukur ocaklarıdır. Bu ocaklar dağ ve tepe yanlarının kazılarak genişlemesi, yatağın yatım ve sınırlı miktarda yer mevcut olması sonucu oluşurlar.




Yeraltı Ocakları

*Yeraltı ocakları örtü tabakasının açık işletmeciliğine olanak vermediği, mekanik dayanımı yüksek ve doğal çatlakların sınırlı olduğu, kıymetli mermerlerin işletmesinde uygulanır.

*Ocak ya kuruluşundan yeraltı  ocağı olarak tasarlanır veya çukur ocakların ocak dibinden yanlara gelişmesi ile yeraltı ocağına dönüşür. 

*Düşük eğimli tabakalı yatakların bulunduğu dik morfolojiye sahip tepe ve dağ yamacı ocakları örtü miktarının fazlalığı, kazının gelişmesini engeller.
 
*Örtü/kazı oranı ekonomik sınırın en üst seviyesine ulaştığında ocak işletmeciliği belirli metotlara göre açık ocaktan kapalı ocağa dönüştürülür.


Yeraltı ocağında mermer blok üretim şekli.