ZİGANA TÜNELİNDE S DALGASININ ELDE DİNAMİK ELASTİSİTE MODULÜNÜN YERİNDE SAPTANMA

[ozguryolcu]

ÖZET
Sahada yerinde yapılan iki ve ayrıca üç laboratuvar tekniğinin bir tek amaç için
yani “Zigana Tüneli” içindeki ezilme zonlarının önceden saptanması bu çalışmaların
esasını oluşturmaktadır. Ezilme ve fay zonlarının önceden saptanması ile ilgili
çalışmalar, tünel ekseni üzerinde yüzeyden ve ayrıca açılmakta olan tünelin içinden
yapılan jeofizik araştırmaları kapsamaktadır.
Ölçülen parametreler sırasıyla; saha yerinde P ve S dalga hızları, P dalgası
sönümleri ve elektrik rezistivite değerleri olmaktadır. Laboratuvarda kaya numuneleri
üzerinde yapılan çalışmalar ise; statik elastisite modülü, sıkışma dayanım direnci,
rezistivite, dinamik elastisite ve dinamik Poisson oranının bulunmasıdır.

GİRİŞ
Mühendislik sismolojisi jeofiziğinin önemli bir bölümü olup, zemin
mühendislerini ve mühendislik jeolojisi yapan jeologları yakından ilgilendirmektedir.
Günümüzde mühendislik jeofiziğinde toprak ve kayaların dinamik özelliklerinin
araştırılması yönünden kesme (veya S) dalgasının oynadığı rol, eskisine göre çok
daha büyük yer tutmaktadır. Bunun nedeni dinamik yüklere maruz kalan karayolu,
karayolları tünelleri, demiryolları ve havaalanları temellerinde meydana gelen
bozulmaların zemini oluşturan malzemelerin çökmesi sonucu orta çıkmasıdır.
TCK Araştırma Fen Heyeti Müdürlüğü Jeofizik ekibice, 10 Haziran -10 Ağustos
1976 tarihleri arasında Zigana Tünelinde bir jeofizik araştırma programı
uygulanmıştır.
Zigana Tünelinin açılmış bulunan 800 metrelik kesiminde içerden ve ayrıca
tüm tünel kesiti üzerinde yüzeyden sismik kırılma ve elektrik rezistivite çalışmaları
yapılmıştır.
Karşılıklı atışlarla gerçekleştirilen sismik kırılma çalışmaları sonunda yerinde
kesme dalga hızı ve P dalga hızları saptanarak, E yani dinamik elastisite modülünün
tünel boyunca değişimi incelenebilmiştir. Tünel içinde yapılan Wenner Elektrik ölçü
yöntemi ile elde edilen rezistivite eğrileri, sismik kırılma çalışmaları sırasında
karşılaşılan düşük hız tabakalarının kalınlıklarının saptanmasında oldukça faydalı
bilgiler vermiştir. Bu çalışmalar ayrıca tek başına sismik kırılma çalışmalarının yeterli
olmadığını ortaya koyduğu gibi rezistivite yönteminin fay ve ezilme zonu
kalınlıklarının saptanmasında çok etkili bir yöntem olduğunu göstermiştir.