Arakatlı Göçertme Yöntemi

[ozguryolcu]

ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİNİN TANIMI
Yer altı üretim yöntemlerinin genel tarifine uygun olarak ara katlı göçertme yönteminin üç temel özelliği söz konusudur. Bu özellikler, aşağıda verildiği gibidir:
A-Yöntem geometrisi
B-Tavan kontrolü şekli
C-Yöntem dinamiği

Söz konusu yöntemi oluşturan bu ana elemanlar kendi aralarında kısmi elemanlara ve alt elemanlara ayrılarak kompleks bir morfolojik yapı oluştururlar. Özellikle üretim geometrisi kapsamında mütalaa bulan kazı arını geometrisi ve kazı şekilleri, ara katlı göçertme yöntemine özgü değişik oluşumlar ve görünümler sergilemektedir. Benzer şekilde, üretim dinamiği de diğer yöntemlere nazaran belirli farklılıklar içermektedir. Genel olarak üretimin yapıldığı işyeri yatay bir hareket oluştururken, üretilecek kütle düşey bir harekete maruz kalmaktadır.

Yukarıda verildiği şekliyle ara katlı göçertme yöntemi, masif cevher yataklarının ve orta kalınlıktaki eğimli damarların (kalınlık > 2m, eğim > 50o) kazanılmasında uygulanan ve aynı zamanda kalın ve yatay cevher damarlarında da uygulama alanı bulan bir yöntemdir. Şekil.4 ve şekil.5’te görüldüğü gibi genel olarak cevher kütlesinin içerisine birbirine paralel olarak sürülen ara katlardan, cevher kütlesinin geriye doğru kazanılmasını sağlayan ve tavan taşının göçmesini esas alan işlem tarzına ara katlı göçertme yöntemi denir. Söz konusu şekillerden anlaşılacağı gibi ince damarlarda her ara kat düzleminde tek baca ve tek ara kat; masif yataklarda ise her ara kat düzleminde çoklu baca ve çoklu ara kat sistemi yöntemin temel prensibini oluşturmaktadır. Ara katlı göçertme yöntemi genelde ve özelde LHD sistemiyle özdeşleşmiş gözükmektedir. Çok nadir olarak scraper sistemine veya kollu yükleme yöntemine başvurulmasına rağmen LHD sisteminden vazgeçmemekte fayda vardır. Çünkü scraper sistemi veya kollu yükleme sistemi yöntemde kullanıldığı zaman ilave hazırlıklar yapılmasından dolayı maliyeti arttırmaktadır. Diğer yükleme sistemlerinde baş yukarılarla ara katların bağlantısı söz konusu olabilmesine rağmen LHD sistemi adı geçen yöntemde koşullara özgü bir rampa ve/veya spiral ana hazırlığını şart koşmaktadır. Özellikle pek çok maden yatağında bu boyutlu ara katlı göçertme yöntemleri tercih edilmektedir.

ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİNİN SINIFLandIRILMASI
Ara katlı göçertme yönteminin diğer yöntemlerden farklı, ancak kendisine özgü belirgin ayırt edici özellikleri söz konusudur. Bu haliyle yöntemi aşağıdaki büyüklüklere göre sınıflandırmak mümkündür.
a- Herhangi bir ara kat düzlemindeki baca sayısına göre yöntemler (Tek bacalı, çok bacalı)
b- Arının geometrisine göre yöntemler (Dik arınlı, öne doğru yatık arınlı, arkaya doğru yatık arınlı yöntemler)
c- Cevherin bacadan yüklenmesi prensibine göre yöntemler (Tam göçertmeli yöntemler, ambarlı göçertme yöntemi)
d- Yükleme sistemine göre yöntemler (LHD sistemli yöntemler, scraper sistemli yöntemler, kollu yükleyici sistemler vs.)
e- Ara kat sayısına göre yöntemler (Tek ara katlı yöntemler(çok nadir), çok ara katlı yöntemler)
f- Kullanım amacına göre ara katlı göçertme yöntemleri (Cevher üretimine yönelik ara katlı göçertme yöntemi, blok göçertme yönteminde alt kesmede kullanılan ara katlı göçertme yöntemi)

Yukarıda verilen büyüklüklerin ilişkilendirilmesi sonucu çok sayıda ara katlı göçertme yöntemi tipi tarif edilebilmektedir. Bu yöntemi tarif etmede en çok uygulanan kavramlar, buradaki yaklaşımlardan farklı olarak “İnce damarlarda ara katlı göçertme yönteminin uygulanışı ve “Kalın damarlarda ara katlı göçertme yönteminin uygulanışı” gibi iki farklı yaklaşım söz konusudur.

Ara Katlı Göçertme Yönteminin Seçimine Etki Eden Faktörler

Yöntemin seçimine etki eden ana faktörler aşağıda verildiği gibidir:

Cevher Yatağının Geometrisi
a) Cevherin kalınlığı
b) Cevherin yayılımı
c) Cevherin eğimi
d) Cevherin geometrik ve tektoniği
e) Diğer cevher yataklarına olan uzaklıkları

Jeolojik Kökenli Türetilmiş Faktörler
a) Yeryüzü ilişkileri
b) Yeryüzünde yerleşim yerlerinin varlığı
c) Mukavemet ve form değişkenliği ilişkileri
d) Hidrojeolojik ilişkiler
e) Yer altı iklim ilişkileri
f) Kazılabilirlik ilişkileri
g) Cevherin akışkanlığı

Coğrafik Kökenli Genel Olarak Türetilmiş Faktörler
a) Yeryüzü şekilleri
b) İşletmenin ekonomik ilişkileri
c) Pazar ilişkileri: Hangi tenörde ve kalitede cevher üreteceği belirlenir. Üretim miktarını belirler.
d) Üretim araçları ilişkileri: Mekanizasyonu belirler
e) Cevher hazırlama ve metalurji ilişkileri: Önemli bir etkendir. Selektifiteyi etkiler.
f) Selektifite: Değişik cevher kısımlarının ayrı ayrı kazanılmasıdır.
g) İş gücü ilişkileri: Önemli bir faktördür. İnsan gücünün kalitesi ve bulunabilirliği çok önemlidir.
h) Sermaye ilişkileri: Önemli bir faktördür. Mekanize üretim yöntemlerini belirleyen faktördür.
i) Ulusal ekonomi ilişkileri
j) Mevcut ocak geometrisi

 

ALINTIDIR