Demiryolu Nakliyatı

[ozguryolcu]

Yeraltındaki demiryolu taşımacılığı kendine özgü pek çok farklılık taşır. Bunun nedenleri;

* Yeraltı galerilerinin kesilerinin dar olması ve bu nedenle büyük hacimli lokomotif ve vagonların kullanılmaması

* Yeraltı galerilerinin zeminlerinin taban kabarmaları nedeniyle düzgün olmaması

* Yükleme boşaltma olanaklarının kısıtlı olması

* Dizel lokomotiflerin egzoz dumanlarının, elektrikli lokomotiflerin kıvılcımlarının emniyet açısından sakıncalar yaratması

* Demiryolu hatlarının galeri ilerledikçe döşenmesi

* Vagonların sık sık birbirlerine bağlanıp, çözülme zorunluluğu

* Galerilerde keskin virajların veya kavşak noktalarının olması

* Bazı galerilerin eğimlerinin lokomotifin çıkamayacağı eğimde olması

* Yeraltı trafiğinin çok yoğun olması

* Makas, bekleme hattı, ikinci hat gibi tesisler için yer bulma zorluğudur.

Bu nedenlerle yeraltı demiryolu hatları ve kullanılan taşıma araçları küçük hacimli, hafif ve mobil olmak zorundadır. Yeraltı ocaklarında demiryolu taşımacılığı taban yolları, ana galeriler ve desandrelerde uygulanıp, ayak içlerinde kullanılmaz.

Demiryolu nakliyatında bir ray hattı ve raylar üzerinde hareket eden vagonlar vardır. Vagonlar ise ya bir lokomotifle ya da bir vinç-halta sistemiyle çekilir. Lokomotifli sistem yüksek kapasiteli, yatay yönlü ve uzun mesafeli taşımacılıkta uygundur. Halatlı sistemle ise ya kısa mesafeli nakliyatta ya da desandrelerdeki eğimli taşımada kullanılır. Özet olarak;

- Uzun mesafe, yatay yön, yüksek kapasite ---->  Lokomotif + vagon

- Kısa mesafe, eÄŸimli yön, az kapasite --------->   Vinç + vagon

seçeneği uygulanır. Demiryolu taşımacılığı, boru hattı taşımacılığından sonra en ekonomik olan nakliyat biçimidir. Ton-kilometre başına düşen enerfi maliyetleri diğer sistemlere göre çok daha düşüktür. Yerüstü koşullarında da demiryolu taşımacılığı karayolu taşımacılığına göre 5 kat, hava taşımacılığına göre 22 kat daha ekonomiktir.

Demiryolu taşımacılığının en temel üç elemanı şunlardır;

* Demiryolu hattı

* Vagonlar

* Lokomotif ( veya vinç-halat sistemi )

[ozguryolcu]

Demiryolu Hattı

Vagonlar üzerinde hareket ettikleri demiryolu hattı üç ana elemandan oluşmaktadır...

Ray,taravers ve ballast,,,,

Vagonların tekerlekleri ''ray'' denen iki sıra halinde dizilmiş metal çubuk üzerinde dönme hareketi yaparlar. Raylar da TRAVERS adı verilen ve rayların altında onlara dik oalrak yerleştirilmiş elemanlara tesbit edilmişlerdir.

Traversler ise BALLAST denen bir kırmataş tabakası içine üst yüzeylerine kadar gömülmüşlerdir. Ballast tabakası zemin üzerine serilmiştir. Ayrıca, gerek rayların birbirine bağlantısı gerekse rayların traverse tesbiti için çivi, civata, somun gibi bağlantı malzemeleri kullanılır.


Raylar:

Demiryolunun en fonksiyonel parçası raylardır. Ray kullanmanın temel amacı tekerlek ile yol arasındaki sürtünmeyi azaltmak ve tekerleğe bir yatak oluşturmaktır. Vagon tekerleğinin doğrudan temas ettiği üst kısma MANTAR denir.
Bu kısmın aşınmaya dayanıklı özel çelikten yapılması gerekir. Mantarın üst yüzeyinin vagon tekerleğinin konik kısmına iyi oturması için, rayın travers üzerine 1/20 oranında eğik olarak yerleştirilmesi istenir.

Rayın zemine oturan kısmına PATEN mantar ile pateni birleştiren orta bölüme ise GÖVDE adı verilir.

Rayların en önemli özelliği 1 m uzunluğunun ağırlığıdır. ve bu özelliklerine göre isimlendirilirler.

Örneğin; 15 lik bir ray dendiği zaman 1 m uzunluğunun ağırlığı 15 kg gelen ray anlaşılır.

Rayların birbirine bağlandığı ek yerlerine CONTA denir.



Traversler

Traversler raylar üzerine oturdukları temellerdir. Görevleri şu şekilde sıralanabilir;

- Raylara mesnet oluÅŸturmak

- Rayların birbirine paralelliğini sağlamak

- Raylara gelen yükleri ballasta aktarmak

- Rayların içe doğru 1/20 oranında eğiklik vermek


Bu görevleri yerine getirebilmek için traverslerde aranan özellikler şunlardır;

* Sert ve aşınmaya dayanıklı olmalıdır

* Elastik olmalıdır

* Kırılma, çatlama ve ezilmeye direnç göstermelidir

* Rayların tebitine uygun olmalıdır

* Nem, don, sıcaklık gibi dış etkenlere ve korozyona dayanıklı olmalıdır

* Çok hafif olmamalı, işçinin taşıyamayacağı kadar da ağır olmamalıdır

* Maliyet olabildiğince düşük olmalıdır.