DEMÄ°RYOLU NAKLÄ°YATI

[ozguryolcu]

DEMÄ°RYOLU NAKLÄ°YATI

En eski nakliyat yöntemlerindendir.
  Avantajları:
1- Çok büyük nakliyat kapasitesi vardır.
2-Emniyetli
3-Uzun mesafe taşımalarda çok ekonomiktir
4-Her türlü malzeme nakledilir (cevher, insan, malzeme  vs.)
5-Tahrik sistemi çeÅŸitliliÄŸi vardır (elektrikli, havalı, diesel  vs.)

Dezavantajları:
1-Yüksek eğimlerde çalışamaz
2-Kısa mesafelerde ekonomik değildir.
3-Yeraltında ancak düşük eÄŸimdeki anayollarda  çalışır.

Nakliyat sisteminin seçiminde etkili olan parametreler:
1-Günlük kapasite
2-üretim sistemi
3-Nakliyat mesafesi
4-EÄŸim
5-rezerv
6-Emniyet
7-Yatırım maliyeti
8-Bakım maliyeti
9-Yükleme ve boşaltma koşulları

Raylı nakliyatta, Nakliyat araçlarının boyutlandırılmasında;
-vardiyadaki üretim kapasitesi
-yükleme ve boşaltma ile ilgili fiziksel faktörler
-periyot süresi
-emniyetli şekilde çalıştırılabilecek vagon sayısı

Demiryolu Yapı Üniteleri:
1-Ray
2-Travers
3-Balast
4-Makas
5-Vagon
6-Lokomotif


RAY:
-Nakliyat ray üzerinde olur.
-Rayın görev (yükün etki kuvvetini travers ve balast yardımıyla zemine iletmektir)
-Raylar birbirine pabuç ve cıvata ile bağlanır.
(kitab sayfa 106)

TRAVERS:
Görevi:
-Raylar arasındaki mesafeyi korumak üzere birbirine bağlamak
-Ray üzerindeki yükü balast üzerine iletmek
Travers olarak; aÄŸaç, beton ve çelik kullanılır. 

Ağaç Travers:
-Sağlam ağaçlardan tercih edilmeli (meşe)
-Kolay çürümeyen yada özel kimyasallarla çürümeye karşı korunmuş ağaçlar tercih edilmeli.
-Maliyeti diğerlerine oranla daha düşüktür

Çelik Travers:
-Hafif
-Ä°nce
-Dayanıklı
-Montaj ve demontajı kolaydır
-Ağaça göre pahalıdır.
-Kömür ocaklarında uygun değildir(Asidik sular)

Balast:
-Zemini sağlamlaştırmak için traverslerin altına döşenir.
-Bu nedenle ray üzerindeki yük üniform dağılır.
-Raylar ve travers sudan uzak tutulur.
-Genellikle; kuvarsit, granit, bazalt  vs.
-Tane boyut aralığı 25-125 mm.
-Zemine 15-20 cm cm kalınlığında döşenir.

Makas.
-Bir yoldan başka bir yola geçişi sağlar.

Vagon.
-Åžase, tekerlek ve kasadan oluÅŸur.
-Şasenin önünde ve arkasında tampon vardır.
-Şase ve kasa sağlam olmalıdır.
Genellikle; 3 m3 e kadar ÅŸase siz (veya basit ÅŸase-Bunlar 1 tonluktur.  Büyüklerde ÅŸase vardır. Bunlar 5 tonluktur.
-Kömür madenciliÄŸinde tonluk(0,8 m3) vagonlar 6 mm saç,  1,85 m3  de 12 mm saçtan imal edilir.
-1600 litre hacime kadar vagonlar küçük,
 1600-2400  litre   hacim  orta,
 2400-5000  litre  hacim büyük vagon

Büyük vagonun faydaları:
1-Toplam vagon sayısında azalma
2-Vagon yüklemede kolaylık
3-Organizasyonda kolaylık
4-Yol şebekesinde kolaylık
5-İşçilikte ekonomiklik
6-Enerji giderinde az
7-bakım-onarım gideri az
8-ilk yatırım maliyeti düşük

Dezavantajı:
1-Kuyu çapı, kafes boyutu ve galeri kesitlerinin sınırlandırılması
2-Elle yüklemede zorluk
3-EÄŸimli yollarda tehlike potansiyeli


Vagonlar aynı hacim için 2 şekilde imal edilir.
1-Ä°nce-uzun
2-geniş-kısa
(Bunlar galeri genişliği durumuna göre tercih edilir)
Vagon yükseklikleri emniyet açısından 160 mm sınırlıdır. (görüşü engeller-hava geçişini sınırlar)

BoÅŸaltma Sistemi:
-180° ve 360° lik tumba ile olur.
-BeÅŸik boÅŸaltma
-Alttan boÅŸaltma.

Vagonda olması gereken özellik:
1-boyutları,  kafes boyutuna ve ocak galeri kesitine uygun
2-Ekonomik
3-Hacim/ağırlık oranı büyük o
4-Darbelere dayanıklı
5-Dönemeçlerde emniyetli ve kolay dönebilmeli
6-Ray üzerinde emniyetli durabilmeli
7-boşaltılmaları kolay ve emniyetli
8-Tamir bakımı kolay
9-Ä°ÅŸletme giderleri az

Lokomotif:
Madencilikte 4 ana tipte lokomotif kullanılır:

1-Basınçlı havayla çalışan:
-Daha az kullanılmakta
-Grizulu ocaklarda yaygın olarak kul.
-Gerekli enerjiyi motor üzerinde bulunan basınçlı hava deposundan alır
-Depo hacimleri 1,8 m3 civarındadır
-Gerekli hava yeraltına uygun yerlere yapılan istasyonlardan sağlanır. İstasyonlar arası uzaklık depo hacmine göre seçilir.

2-Elektrikli lokomotif:
-Demiryoluna paralel serilen bir havai hattan enerjisini alır
-Doğru akımla çalışan 2 adet motor vardır.
-Lokomotif harekete başlarken bunlar seri bağlıdır. Katar hızlandığında paralel hale geçerler.(düşük hız, yüksek çekme gücü-yüksek hız-düşük çekme gücü)
-Havai hat 80-180 mm2 kalınlığındaki bakır telden oluşur.
-Elektrik hattındaki akım pantograf ( yada sırık) kollektörlerle lokomotife iletilir.
-Elektrik çarpılmalarına karşı hattın çevresi izoleli hale getirilir.

3-DÄ°ZEL LOKOMOTÄ°F
-1930 lar dan beri madencilikte önemli bir kullanım alanı olmuştur.
-Tahrik ünitesi olarak yer altı şartlarına uygun 4 zamanlı motorlar kullanılır.
Yeraltında kullanımını sınırlayan ve emniyet açısından;
1-Yangın tehlikesi
2-Zehirlenme tehlikesi
3-Grizu patlama tehlikesi

-Dizel yakıtların alev alma noktası düşüktür. Bu nedenle yeraltına nakli ve depolanması özel vagonlarla yapılır.
-Egzoz gazı sıcaklığı 500 °C lerdedir. Bu yüzden soğutularak dışarıya verilir.
-Egzoz gazında (CO, CO2, NO, NO2, SO2 vs.) gazlar bulunur.
-Egzoz çıkışına bazı ilave sistemler takılarak Metan lı ocaklarda kullanılabilir. -MEN. göre metan konsantrasyonu %1 den yüksek ocaklarda çalıştırılamazlar.


3-AKÜLÜ LOKOMOTİF
-Enerjisini üzerinde bulunan aküden alır.
-Yapılarında 1 veya 2 elektrik motoru ve çok sayıda akü vardır.
Asitli Akü:Kurşunlu yapılır. Verimi %50-85 arasındadır.
Alkali Akü:Demir-nikel anotlar vardır. Verimleri %60 geçmez.
Aküler yeraltında ÅŸarj edilir. Bu esnada H2 ve O2 gibi yanıcı gazlar açığa çıkar(%4,1-74  arasında patlama özelliÄŸi vardır)

-Lokomotif veya vagonun galeri kenarına en az 30 cm olacak şekilde döşenmelidir.
-DEVER:Raylar virajlarda merkezkaç kuvvetinin etkisi azaltmak için dış ray iç raydan daha yüksek tutulur.
-Ekartmen: İki ray arasındaki mesafeye denir.