Madenlerde Havalandırma Problemleri Çözüm Yöntemleri Pervaneler ve....

[ozguryolcu]

MADENLERDE HAVALANDIRMA PROBLEMLERİ ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ PERVANELER VE ÖLÇME METODLARI

1. MADEN OCAKLARINDA HAVALANDIRMANIN ÖNEMİ
Yeraltı maden ocakların içindeki her bir açıklıga (kuyu, galeri, taban yolu, ayak ve
bu gibi) yeteri kadar temiz hava verilmesi yanında her bir açıklıga verilen hava
miktarını kontrol altında tutarak, patlayıcı gaz oranlarını emniyet sınırları altına
indirmek, gerekli hallerde hava akımını sınırlayarak ocak yangınlarını önlemek,
yüksek basınç farklarından olusan taban yolu ve ayak arkası içlerinde kömür
olabilecek göçüklerdeki kaçak hava sorunlarını önlemek ve havalandırma maliyetini
en aza indirmek gereklidir.
Üretim sırasında yukarıda geçen sorunlar havalandırmanın yapılmasıyla
bitmemektedir. Üretim ilerledikçe ve yeni kotlarda çalısılmaya baslandıkça, yeni
galerilerin sürülmesi veya eski galerilerin üretime kapatılmasıyla havalandırma
sorunları da artmaktadır. Ocak yolları yeniden açıldıkça ocaga sevk edilen hava hızı
degismektedir. Dolayısıyla ocak havasının tüm yollarının ve çalısma ortamlarının
hava sıcaklıgı, nemi ve kirliligi ile açıklıklardaki hava hızı ve debisi ve basıncı
sürekli kontrol altında tutulması zorunludur. Bu nedenle gerek projelendirme
gerekse isletme faaliyetleri sırasında havalandırma sebekesi sıkı takibe alınmalıdır.
Sürekli degisen hava planına göre, hava akıs yönleri, dagılısı, hızı periyodik olarak
ölçülmeli, yeni açılan açıklıklar nedeniyle olusan hava sebekesindeki kayıplar
yeniden hesap edilerek, vantilatör karakteristiklerinin kontrolü gerekli hallerde kanat
ayarlarının yapılarak verimlerinin yükseltilmesi ve istenilen hava debilerinin
saglanması için havalandırma etütlerinin sürekli gözden geçirilmesi gerekmektedir.
Planlama safhasında öngörülen hava kaçak miktarları, ocak çalısmaları sırasında
ocak havasına karısabilecek gaz ve toz miktarındaki gerçek degerler sürekli kontrol
edilerek gerekli düzenlemelerin yapılması gerekebilir Yeterli olmayan hava miktarı
gibi fazla hava miktarı da istenmez. Yetersiz havalandırma is güvenligini tehlikeye
sokmasının yanında üretim kısıtlanması veya durmasına ve verimliligin düsmesine
bu da madencilik maliyetlerinin artmasına sebep olabilir. Belirli kavsaklar
arasındaki basınç farklarının fazla olması bu kavsaklar arasında bulunan
göçüklerdeki kaçakları artırarak göçükte kalan kömürün kendiliginden yanmasına
neden olarak üretim çalısmalarının bırakılıp ocak yangınları sorunlarıyla bas
edilmeye çalısılması zorunlu olabilir. Hatta büyük kömür rezervlerinin
kendiliginden yanma nedeniyle yeraltında bırakılması durumu söz konusu olabilir.
Ocak havalandırmasını etkileyen problemler arasında havalandırma sebeke agı,
sebekedeki kol dirençleri isletme metodu,dogal sartlar (CH4,CO v. b zehirli ve
patlayıcı gazların olusumu), dogal havalandırma, pervane karakteristikleri,temiz ve
kirli havanın sevki ve istenildiginde hava akıs yönünün degistirilmesi ve elektrik
kesilmelerinde ocak pervanelerinin yedek dizel motorlarla otomatik olarak
saglanması sayılabilir.

Yeraltı ocak havalandırma sorunlarının çözümü için gerekli teknikler ve kullanılan
ölçüm aletleri 1970 li yıllardan beri bilinmesine karsılık özellikle ocak yangınları
kendiliginden yanma ve metan gazı ve kömür tozu patlamalarının ülkemizde
Armutçuk ocagı grizu patlaması (1991), Kozlu Ocagı kömür tozu patlaması (1994),
bölgemizde çalısmakta olan E.L.
. Müessesesi Eynez Yeraltı Ocagında karsılasılan
kendiliginden yanma nedeniyle ortaya çıkan son üç yılda (1998-2002) 4-24 gün
süren on yangın gibi vakaların olması ve aynı kaynaklı yangınlar sık gündeme
gelmeye devam etmektedir (9). Yazının amacı havalandırma problemlerinin
çözümünde kullanılan ve günümüzde var olan ve bilgi birikimini özet olarak
sunmak ve konunun önemini gündemde tutmaya çalısmaktır. Özellikle
havalandırma sebekelerinin Hardy Cross yöntemiyle sayısal bilgisayarlarla
çözümlenmesi, hava miktarlarının ve basınç ölçmelerinin ve dogal havalandırma
etkileri, pervaneler ve Barolux barometre basınç ölçme cihazı tanıtılmaya
çalısılmıstır. Ayrıca elektrik kesilmesi halinde dizel motorların devreye sokularak
ocak havalandırmasının sürekliliginin saglanması ve ocak yangınları ile
mücadelenin önemine deginilmistir.

2. OCAKLARDA HAVALANDIRMA SEBEKELERÄ°
Yeraltı maden ocakları sebekeleri içlerinde bulunan çesitli kesit ve uzunluktaki
birçok kuyu, körkuyu, desandre, rampa, galeri, taban yolu, basyukarı, kelebe ve ayak
ve diger açıklıklardan olusur. Yeraltı isletmeciliginin yapılabilmesi için günün her
dakikasında ocagın her noktasında gerekli temiz havanın bulundurulması ve kirlenen
havanın en kısa yoldan dısarı atılması yanında dogal nedenlerle veya madencilik
çalısması geregi ortaya çıkan zehirli ve patlayıcı gaz ve toz yogunlugunun zararsız
seviyelerde tutulması gerekmektedir. Yeterli ve güvenli ocak havalandırmasının
yapılması için uygun özelliklere sahip yüksek verimli bir veya birden fazla
vantilatör kullanılabilir. Vantilatörler ve dogal havalandırma tesirleri altında, bütün
bölümlerinden geçen hava miktarını hesaplamak, ocagın en iyi bir biçimde
havalandırılması ve havalandırma masraflarının en aza indirilmesi için gereklidir.
Ayrıca vantilatörlerin istenilen görevlerini yerine getirebilmeleri için elektrik
kesilmelerinde yedek otomatik devreye girebilen dizel motorlarla teçhiz edilmeleri
ve gerekli durumlarda kanat ayarlarının degistirilerek kullanılması gereklidir. Ocak
havalandırma sorunların anında çözümlenebilmesi ve maliyetlin en aza indirilmesi
için vantilatörlerin verimi yüksek ve kanat ayarlı ve istenildiginde geri
döndürülebilir türde olmasında fayda vardır. Ayrıca ocak yangınlarının kontrol
altına alınması, yangın çıkması halinde mücadele sırasında ve gerek is
makinelerinden çıkan egzoz ve gerekse yeraltında bulunan metan, CO ve bu gibi
patlayıcı ve yanıcı gazların güvenlik sınırlarının altında tutulması yeraltı
sebekelerinin her noktasındaki hava akıs kontrolü ile mümkündür.
Günümüzde ocak havalandırma sebekelerinin tasarımı ve kontrolü bilgisayar
destekli sebeke analiz programları kullanılarak yapılmaktadır. Ayrıca havalandırma
problemlerin çözümü kontrolü için kullanılan basta hava hızını ölçebilen
anometreler ve hava basıncını ölçen monometreler olmak üzere metan, oksijen,
karbonmonoksit ve diger gazları ölçmeye yarayan kullanıslı, hassas ve saglam gaz
ve toz ölçü cihazları kullanılmaktadır.

2. 1 HARDY CROSS METODU
Havalandırma , basınçlı hava ve su sebekelerinin çözümünde kullanılan Hardy Cross
metodu 1935 yılında gelistirilmis olup metot günümüzde kullanılan bilgisayar
programlarının en önemli bölümünü teskil eder. (2,3) Çözüm metodunun esası
kısaca asagıdaki gibidir.
Herhangi bir havalandırma sebekesinin her bölümünde Kirchoff kanunları olarak
bilinen asagıdaki iki temel prensibin var olması gerekmektedir:
• Bir kavsaga gelen hava akım miktarı o kavsaktan giden hava akım miktarına
esit olmalıdır (sekil. 1).




Sekil 1. Bir kavsak örnegi.

• Havalandırma sebekesindeki her kapalı gözü meydana getiren kollardaki toplam
basıncı düsmesinin sıfır olması gerekmektedir (sekil. 2).





Sekil 2. Örnek bir kapalı göz.


Bir kolun iki ucundaki basınç farkı o kolun direnci ile koldan geçen hava miktarının
karesinin çarpımıdır. Bir havalandırma sebekesi hesaplarında yukarıdaki kural ve
prensiplerle çok sayıda birbirine benzer denklemler olusturulur. Hardy Cross metodu
ile çözmek daha az zaman alır. Bunun için havalandırma sebekesinin bütün
kollarının dirençleri ile kavsakların sıcaklık dereceleri, yükseklikleri ve sebekeye
baglı vantilatörlerin karakteristiklerinin bilinmesi gerekli ve yeterlidir (2,5).
Hardy Cross metodunun iki uygulaması vardır:
• Göz metodu :Sebekedeki her kavsaga gelen cebirsel hava miktarı toplamı
sıfıra esit kılınıp kavsagın çevresindeki bütün gözlerdeki hava akımı birbirini
takip eden düzeltme terimleri ile ayarlanarak bütün gözlerdeki toplam
basıncın sıfıra esit olması saglanır.
• Kavsak metodu: Sebekelerin gözlerindeki toplam basınç sıfıra esit tutulur.
Kavsaklara gelen ve giden havanın cebirsel toplamı sıfıra gelinceye kadar
birbirini takip eden kollardan geçen hava akımı ayarlanır (5).
Mevcut bilgisayar programlarının çogu göz metodunu tercih etmektedir.

2. 1. 1 GÖZ METODU
Havalandırma sebekelerinin göz metodu ile çözülebilmesi için hesaplanacak göz
sayısı adı geçen sebekedeki kol ve kavsak sayıları ile baglantılı olup asagıdaki
formülden hesaplanır:

M = Göz sayısı
B = Kol sayısı                 M = B – J + 1
J = Kavsak sayısı

Ayrıca, çözümün mümkün olabilmesi için sebekede bulunan bütün kolların seçilen
gözlerden birine en azından bir defa dahil edilmesi gerekmektedir.

[ozguryolcu]

Bilgisayar ile sebekeden yeteri sayıda göz seçimi oldukça karısık bir islem olup
genellikle programın büyük bir kısmını isgal eder. Iterasyon sayısını azaltmak ve
neticeye daha çabuk varabilmek için sebekedeki yüksek direnç kollarını (kapıların
bulundugu kolları veya sızıntı yollarını) yalnızca gözlerden birinin içine almak
faydalı bulunmaktadır.
çlerinden belirli miktarda hava geçmesi istenen kollarda
aynı sekilde bir defaya mahsus olmak üzere gözlerden birine alınması gereklidir
(2,7).
Problemin çözümü için yeteri sayıda göz seçildikten sonra birbirini takip eden
yaklasık hesaplamalara baslanır. Sebekedeki her koldan geçen hava akımı miktarı
için rastgele degerler verilebilecegi gibi sonuca daha çabuk yaklasabilmek
bakımından kollardan geçen gerçek hava miktarına en yakın oldugu bilinen
degerleri almakta fayda vardır. Verilen bu ilk degerler yardımıyla her gözdeki hava
akım dengesizligi düzeltme terimi asagıdaki formülle hesaplanabilir:



Bir gözdeki düzeltme terimi (RQ) hesap edilince göze baglı kollardan geçen ve
önceden rasgele olarak tespit edilen hava miktarlarına bu terim cebirsel olarak ilave
edilerek ve neticede bulunmak istenen hava akımına daha yakın olan yeni akım
miktarları bulunur. Bu sekilde bütün gözler hesaplamaya devam edildiginde her
iterasyonun sonunda elde edilen kollardan geçen hava miktarlarının yeni degerleri
neticeye daha yakın olur. Hesaplamaya bir iterasyonun basındaki bütün kollardaki
hava miktarları iterasyonun sonundaki hava miktarlarına esit oluncaya kadar (+ 0.
001 dahilinde) devam edilir. Bu sekilde sebekedeki her koldan geçen hava akımının
miktarı dogru olarak hesaplanmıs olur.
• Bir gözde hava miktarları önceden tespit edilmis kol varsa o koldaki hava
akımına düzeltme terimi ilave edilmez.
• Hesaplanması istenen bir gözün kollarından birinde bastıgı hava miktarı
basıncına baglı bir vantilatör varsa bu durumda yukarıdaki formülde
vantilatörün bulundugu koldaki basınç koldan geçen hava miktarına göre
degistirilir. Bu sekilde hesaba vantilatörün çalısma noktasına gelinceye kadar
devam edilir (2,4,6).

2. 1. 2 HAVALANDIRMA SEBEKELERÄ°NÄ°N KOL VE
KAVSAKLARININ NUMARALANDIRILMASI
Havalandırma devresindeki bütün kol ve kavsaklara 1 rakamı ile 9999 rakamı
arasında kalan herhangi bir rakam verilebilir. Kavsak numaralandırılmasında
atmosfer kavsagının numarası 1 olması gerekmektedir. Numaralar arasında bosluk
olabilecegi gibi birbirlerini takip etmesine gerek yoktur.
Havalandırma sebekelerinin kol ve kavsak numaralarını gösteren bir akım seması
çizilir (sekil.3):



Sekil 3. Örnek Bir Akım Seması.


2. 1. 3 SEBEKEDEKÄ° KOL TÄ°PLERÄ°
Havalandırma sebekesinde P = RQ2 oldugundan havalandırma sebekesindeki
kollarda bu üç degiskenden birine sabit deger verilebilir. Bu islem önceden
bilgisayara verilir. Üç degisken olduguna göre sebekede üç degisik tipte kol olabilir:
a) Sebekedeki kolların dirençlerinin bilinmesi ve normal olarak sabit
olması gerekir. Bir sebekedeki kolların çogunlugunu teskil eden bu
tipe sabit dirençli kollar denir.
b) Bir kolda vantilatör varsa veya iki kavsak arasında bu iki kavsagın
basıncı sabit tutularak ilave bir kol hesaba alınmak isteniyorsa bu
kollara sabit basınçlı kollar denir.
c) Bazı kollardan geçen hava miktarının grizu miktarını en aza indirmek,
hava hızını emniyet nizamnamesinde belirlenen hızın üzerine
çıkarmamak v. b nedenden dolayı bu kollardan geçmesi istenen hava
miktarı önceden tespit edilerek bilgisayara verilir, bu kollara miktarı
sabit hava kolları denir. Gerçekte bu islem komsu kolların dirençlerini
düsürmek veya o kolun direncini kapılar vasıtasıyla artırmak veya
azaltmak suretiyle yapılır.

Bir kolda vantilatör varsa bu kol ikiye bölünerek aralarına bir kavsak numarası ve
kolun her iki kısmına da ayrı kol numaraları verilir. Bu kollardan birisi direnci
olmayan vantilatör kolu digeri de normal dirençli kol olarak tespit edilir (sekil 4).



Sekil 4. Örnek Bir Havalandırma Kolu.

2. 1. 4 PROGRAMDA KULLANILAN BÄ°RÄ°MLERÄ°
Havalandırma programları degisik birim sistemlerinde hazırlanmıs olabilir. Asagıda
MKS ve SI birim sistemlerinde kullanılan birimler verilmistir:
Basınç…………………………… m. m su sütunu (1kg / m2) veya Pascal (Pa)
Hava Akımı Miktarı………. ..…. m3/ dak; (cm3 / s)
Kol Direnci…………………. ….. mili Wb (mili – Weisbach) (Bir kolun iki ucu
arasındaki basınç 1m. m su sütunu oldugu zaman o koldan geçen hava akımının
miktarı 1m3/sn olursa o kolun direnci 1Wb olarak tarif edilir. ) veya Gaul
Uzunluk ………………………… metre
Sıcaklık…………………………. santigrat derece (oC)
Güç ……………………………… kw

3. VANTLATÖRLER
Basıncı sabit vantilatör sadece basıncı sabit kol olarak tarif edilerek bilgisayara
verilir. Eger vantilatörün karakteristik egrisine göre vantilatör kolundaki basınç farkı
ile koldan geçen hava miktarı arasında baglantı kurulmak isteniyorsa bu durumda
vantilatörün karakteristik egrisi su formül ile bilgisayara verilir:

P = AQ2 + BQ + C

Bu parabolik egrinin üç sabit degeri olan A, B, C degerleri yada (P,Q) bilgisayara
verilir.

3. 1 DOGAL HAVALANDIRMA HESABI
Programda dogal havalandırmanın etkisini hesaba katmak için iki yol vardır:
a) Her kolda meydana gelen dogal havalandırma basıncı ayrı ayrı
önceden hesaplanarak sabit basınçlı vantilatörlermis gibi
degerlendirmek,
b) Program her gözdeki dogal havalandırma basıncının cebirsel toplamını
verilen kavsak sıcaklık ve yükseklik degerlerinden hesaplar.

3. 2 ENERJÄ° GÄ°DERLERÄ°NÄ°N HESABI

stenildigi takdirde program, her kolda harcanan enerji miktarını ve bunun
maliyetini hesaplayabilir. Enerji giderini hesaplamak için sistemin veriminin ve
elektrik enerjinin Kwh nın birim ücretinin bilinmesi gereklidir. Bu iki degerden
enerjiyi kapitale çevirmek mümkündür. Bu deger programa elektrigin Kwh nın
verimine bölünmesi ile bulunan sabit rakam olarak verilir.

4. HAVALANDIRMA ÖLÇÜMLER
4. 1 GALERİ KEST ÖLÇÜMÜ
Hava miktarının belirlenmesi için hava hızı ile birlikte hava yolunun kesit alanı da
ölçülmesi gerekir. Hava yolunun kesiti geometrik sekillere bölünerek ölçülebilir.
Kesitin düzgün olmadıgı yerler için degisik yöntemler uygulanabilir. Tavandan
asılan düzgün aralıklı çeküllerle, kartezyen koordinat ekseni, çift koordinat yöntemi
gibi yöntemlerden biri ile galeri kesiti ölçülür (.

4. 2 DEBİ ÖLÇÜMÜ
Ocak yollarından birim zamanda geçen hava miktarının belirlenmesi için hava
hızının ölçülmesi gerekir. Hız ile kesit alanının çarpımı debiyi yani o kesitten birim
zamanda geçen hava miktarı verir. Ocak havalandırmasında en çok kullanılan alet
olan pervaneli anemometrelerle dogrudan hız okunması mümkündür. Ocak
yollarında hız ölçümü anemometre kullanılarak çesitli sekillerde yapılabilir. Tek
nokta yöntemi, bölümlere ayırma yöntemi, dolastırma yöntemi gibi. Önceden kalibre
edilen anemometre ile dolastırma yöntemini uygulayarak bir dakika süre ile kesit
içinde yavas ve düzenli bir sekilde gezdirilerek bu süre sonunda anemometreden
okunan deger hava yolundan geçen havanın ortalama hızıdır.
Ölçümü yapan kisi kesit alanını daraltacagından hız ölçümlerinin bir dogrultman
katsayısı ile çarpılarak düzeltmesi yapılır (:




4. 3 BASINÇ ÖLÇÜMÜ
Ocaklarda basınç ölçümü ana pervanelerinin üzerine yerlestirilen U tipi manometre
ve ocak tipi hassas barometrelerle yapılır. U tipi manometre basınç farkını tespit
ederken ocak tipi barometrelerle mutlak atmosfer basıncı ölçülmektedir. Barometre
ile yapılan ölçümlerde genelde iki adet manometre ve iki saat kullanılır.
Manometrenin biri sabit bir istasyonda tutulur ve belli zaman aralıklarında zaman,
basınç ve sıcaklık ölçümü yapılır ve yükseklik kaydedilir.
ki manometre ile ocak
içinde çesitli basınç ölçme kavsaklarına gidilerek sıra ile zaman, sıcaklık ölçülerek,
bu noktaların yükseklikleri kaydedilir. Yeraltında yapılan basınç ölçümleri aynı anda
yapılan yerüstü basınç ölçümleri ile mukayese edilerek hava basıncındaki
degismelerin yarattıgı hatayı gidermek için bu iki ölçüm birbirinden çıkarılarak
kavsak basıncı


4. 3. 1 BASINÇ, YÜKSEKLİK VE DEBİ HARTALARININ
HAZIRLANMASI
Belirli aralıklarla elde edilen hava debi ve basınç ölçüm sonuçları uygun bir
havalandırma planına dayandırılarak kaydedilir.
Basınç ve debi ölçmeleri sonucunda elde edilen fiili degerler kontrol edilerek, her
koldaki olması gereken hava miktarının saglanıp saglanmadıgı ve havanın istenilen
yönde gidip gitmedigi fiili olarak tespit edilerek gerekli önlemler alınır.

4. 3. 2 KOL DİRENÇLERNN BULUNMASI
Bir kol üzerindeki hava debisi bu kolun baslangıç ve bitis kavsaklarındaki mutlak
atmosfer basınç ölçme degerleri kullanılarak iki kavsak arasındaki açıklık direnci
ölçülür.



P1 : Baslangıç kavsak basıncı(mmSS)
P2 : Bitis kavsak basıncı(mmSS)
R : Kol direnci (mWb)
Q : Debi (m3/s)

4. 3. 3 BAROLUX
Barolux Hassas Aneorid Barometrenin ocak havalandırma sebekelerinin basınç
ölçülmesinde simdiye kadar yapılmıs olan cihazlara göre önemli üstünlükleri vardır.
Cihaz, metanlı ocaklarda basınç ölçmeleri yapmak amacıyla imal edilmistir. Ocak
sartlarında uzun yıllar arıza yapmadan kullanılabildigi fiilen ispatlanmıs
bulunmaktadır. Cihaz yükseklik ölçmeleri ve meteorolojik gözlemler için de
kullanılabilir.
Cihazın baslıca avantajları: Yüksek hassasiyeti (± 0,1 mm hg. veya ± 0,13 mbar),
genis ölçme alanı, rahat ve hassas olarak gün ısıgında, karanlıkta cihaz yerine
bagımlı olmadan rahat okuma olanagı, titresimlere karsı duyarsız, saglam yapılı ve
tasımaya elverisligi olarak sayılabilir. Günümüzde özel malzeme ve imalat teknikleri
kullanılarak çok üstün kalitede, hassas, safahat kaybı olmayan ve zamanla
degismeyen ölçü yapabilen aneroid kutular yapmak mümkündür.
Aneroid sistemin çok küçük deplasmanları ölçebilmesi ve hassas bir iletisim sistemi
ile gösterge tablosuna aktarabilmeli kütle ve momentuma baglı olmaksızın
çalısabilmelidir (.
Baroluxte iletisim sistemi optik bir düzenle saglandıgı için kütle ve momentuma
baglı degildir, lüzumlu mekanik sistemde asgariye indirilmistir. Bu sekilde sürtünme
kayıpları da asgariye indirilmis olup cihaz titresimlere ve tasıma sırasındaki
asınmalardan hemen hiç etkilenmez. Barolux soklara karsı korunması amacıyla
sünger bir yataga yerlestirilmis olup bu husus mekanik asınmaları da asgariye
indirmektedir.
Ölçme sistemi sekil 5 de sematik olarak gösterilmistir. Üçlü, oldukça rijit aneroid
kutu (1), cam teraziye (4) hareket ettirir ve buda kaldıraç (2) ve eksen (3) vasıtasıyla
mikroskobik ölçü kadranını hareket ettirir. Bimetalik dengeleme tertibatı ile tüm
ölçü sahası içinde sıcaklık tesiri elimine edilmektedir.
Ölçü kadranı lamba (5), kondansatör (6), mikro objektif (7) ve Yansıtıcı prizmalar
(, (9), (10) yardımıyla taslanmıs cam (11) ile büyütülmektedir. Prizmalar küçük
oynamaları bilinen prensiplere göre büyütmektedir.
Ölçülen basınç 120 defa büyütülerek taslanmıs cam üzerinde görüntülenmistir
(sekil.6). Basınç degismesi halinde sabit okuma çizgisine göre yeni deger okunur.
Görüntü ekranı 0,2 mm Hg (0,2 mbar) lık bölümlere ayrılmıstır. Bir bölüm oldukça
büyük oldugu için 0,05 mm Hg lik basınç degismesi rahatça tahmin edilebilir.
Cihazdaki mutlak deger sapması yan tarafta bulunan ayar vidası ile rahatça
ayarlanabilir. Ölçü aletlerinde genel olarak kullanılan ve deri çanta çıktıktan sonra
rahatça degistirilebilen kuru tip 4,5 voltluk pil ile aydınlatma lambasına enerji
verilmektedir.
Aydınlatma ampulü alet kutusunun arka kısmında yerlestirilmistir. Bu kapak
çıkarıldıktan sonra aydınlatma lambası rahatça degistirilebilir. Eger cihaz sabit bir
yerde sürekli ölçme için kullanılacaksa pil yerine bir batarya veya dogru akım
redresörü kullanılmalıdır.
Ölçme sistemi saglam bir çelik muhafaza içine yerlestirilmis ve muhafaza cihazın
sarsıntılardan etkilenmemesi için içi süngerli bir deri kılıf içine yerlestirilmistir.
Degerler taslanmıs cam üzerine yansıtıldıgı için gün ısıgında veya karanlıkta, açık
seçik okunabilmektedir. Özellikleri:
15 yt. Ölçme sahası 495 …. . 925 mmHg.
Kullanılan yükseklikler -1200 …. +3000 metre
Ölçme aralıgı 0,2 mmHg
Ölçme ekranı genisligi : Ölçme sahası için 3 metre.

[ozguryolcu]

Sekil 5. Barolux Ölçme Mekanizması(.


Sekil 6. Ölçme Ekranı.


5. SONUÇ
Bir yeraltı ocak isletmesi kuyu, desandre, kat galerileri, taban yolları, kör kuyular,
bas yukarı gibi pek çok açıklıkların her noktasında istenen temiz havanın saglanması
ve kirlenen pis havanın dısarıya atılması yanında yeraltında kullanılan makinelerden
çıkan egzoz gazlarının, CO, metan ve bu gibi ocak gazlarının yeteri kadar temiz
hava saglanarak istenilen standartların altına düsürülmesi gerekmektedir.
Ocak yangınları gibi beklenmeyen olayların ve kazaların meydana gelmesi
durumunda bunlarla mücadele etmek , can ve mal güvenligini saglayacak yeni
tedbirleri anında almak ve uygulamaya koymak gerekmektedir. Ocak
havalandırmasının ideal bir sekilde gibi yapılabilmesi için:
• Havalandırma sebekesinin planlanması ve kontrolü,
• Ana ocak pervanelerinin uygun tipte ve karakteristiklere sahip olması,
• Ana havalandırma pervanelerinin elektrik kesilmeleri halinde yedek enerji
kaynagı ile beslenerek otomatik devreye girmesinin saglanması,
• Gerekli hallerde pervaneleri geri döndürerek çalıstırma imkanı saglanarak
hava yönünün degistirilmesi,
• Gelisen ve degisen ocak sartlarına göre pervane kanat ayarlarının kolayca
yapılarak ortaya çıkacak beklenmeyen ihtiyaçlara ve gelismelere cevap
vermesi gerekmektedir.
Yeraltı hava sebekelerinin kontrolü ancak bilgisayara dayalı sebeke analiz
yöntemleri, hava debi ölçümleri ve sebeke basınç ölçümleri yanında ocak gazlarının
ve egzoz gazlarının ölçümü ile mümkündür. Bu, ocak güvenligi açısından son
derece önemli olup gaz patlamaları ve ocak yangınlarının en aza indirilmesi
açısından gerekli bir uygulamadır.

REFERANSLAR
1. Güyagüler T . , Mine Ventilation Engineering (1999).
2. Dr. P. A. Cundall, E. K.
. Bilgisayar Havalandırma Sebeke Analiz Programının
ve Kullanma Talimatının Hazırlanması. Karadon Bölgesi Havalandırma Etüdü
(1971).
3. Uwe Henningsen, Henningsen Ocak Havalandırma Programının Temini.
4. M. I. Mc Pherson,Ventilation Network Analysis by Digital Computer (1965).
5. Cross, h. Analysis of Flow in Networks of Conduits or Conductor. Illinois
Universty Engineering Experimental Station Bulletin 286, (1936).
6. Scott, D. R. Hınsley. C. B Ventilation Network Teory, Part II Collery Engineering
April 1951.
7. J. W. Bray, Methods of Ventilation Analysis ,Mining Magazine ,April (1964)
8. Ayvazoglu E. , Havalandırma. , Teknoloji ve Uygulama Gelistirme Projesi TK

(1986)
9. Yılmaz, A.
. , Eynez Yeraltı Ocagı Havalandırma Sisteminin Ocak Yangınlarına
Etkisi. Dr. Prj. , Dokuz Eylül Üniversitesi (2002).