1. GİRİŞ Yeraltı madenciliğinin zemin içinde ve yeryüzünde neden olduğu hareketler ve şekil
değişiklikleri tasman olarak adlandırılır. Türkiye de tasman denilince öncelikle
Zonguldak Taşkömürü Havzasında kömür üretimi sonucundan kaynaklanan yer
hareketleri ön plana çıkmaktadır.
Üretim yapılan ocaklardaki boşluklar, zeminin jeolojik ve topografik özelliği,
kömür madenciliğinin kendine özgü koşulları, v.s. gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak
yeraltı ocak seviyesinden başlayan ve ocak üstündeki zemin katmanlarını etkileyerek
yeryüzünde son bulan zamana bağlı üç boyutlu bir zemin hareketi olan tasman, yerüstü
yapılarında, yollarda, eneji, su ve kanalizasyon tesislerinde, su yollarında, yerüstü ve
yeraltı su dengelerinde, doğaL dengelerde, mülkiyet sınırlarında, nirengi, poligon ve
nivelman noktalarında hasar ve zararlar ile çeşitli sosyal, ekonomik ve benzeri sorunlara
neden olmaktadır.
Gelişmiş ülkelerde tasman zararlarının araştırılması, gözlemlenmesi ve tasmana
karşı gerekli tedbirlerin alınmasında, hayli aşama kaydedildiği halde Türkiye ve
Zonguldak Taşkömürü Havzasında bu konu yeteri kadar bilinmemektedir. Havzadaki yer
hareketleri halen devam etmekte olup, güncelliğini korumaktadır.
2. TASMANIN OLUŞUMUNU ETKİLEYEN NEDENLER: — Bölgenin topografik yapısının çok engebeli oluşu ve bunun şehirleşme açısından
taşıdığı olumsuzluklar,
— Havzadaki arsa ve araziler üzerindeki kısıtlama ve yasaklamalar sonucu kaçak ve
gecekondu yapılaşmanın fazlalığı,
— Plansızlık nedeni ile konutların kömür üretim bölgelerinin üzerinde yapılmış
olması,
— Etkili ve istikrarlı bir imar uygulamasının bulunmayışı,
— Konuta açılacak alanların belirlenmesine ve inşaat izini verilmesine dayanak
olan, kömür üretim planlarına ve tasman haritalarına uyulmaması,
— Kömür alman panoların göçertilerek kapatılması,
— Yasalar gereği bölgede yaşayanların tasman zararlarından dolayı hak ve tazminat
talep edemeyiÅŸleri,
— Bölgede yaşayanların sosyal ve ekonomik durumları, bölge nüfusundaki hızlı
artış,
Tasmanın yaygınlaşmasında ve ağırlaşmasında önemli etken olmuşlardır.
3. TASMAN BÖLGESİNDE MÜLKİYET DURUMU: Zonguldak Taşkömürü Havzası içinde tasman hareketlerinden 1. derece etkilenen
bölgenin mülkiyet yapısının incelenmesinde; Taşınmazların %91'i Maliye
Hazinesinin, %9'u şahısların mülkiyetindedir. Maliye Hazinesinin mülkiyetindeki tüm
taşınmazlar üzerinde yoğun olarak kaçak yapılaşma ve gecekondu oluşmuştur. Bu
yapılara 1984 yılından itibaren tapu tahsis belgesi verilmiştir.
Tasman bölgesinin kadastro çalışmaları 1950-1954 yılları arasında yapılmıştır.
Bölgedeki taşınmazlar 17 Ocak 1926 (1910) tarih ve 289 sayılı Teskere-i Samiyye ile
sınırları belirlenen Taşkömürü Havzasında kalmaktadırlar. Kadastro işlemleri sırasında
havzada zilyetlik yolu ile taşınmaz iktisabı mümkün olmadığından, bu taşınmazlar
yasal zorunluluk nedeni ile Türkiye genelinden farklı olarak Maliye Hazinesi adına tescil
edilmişlerdir. (Maliye Hazinesi adına kayıtlı söz konusu taşınmazların kadastro
tutanaklarının edinme nedeni ve beyanlar hanesi üzerinde yapılan incelemede şahısların
zilyetlik ve tasarruf durumları belirlenerek kabul edilmiş, ancak yasal zorunluluk nedeni
ile Maliye Hazinesi adına tesbit edildikleri açıklanmıştır.)
Zonguldak Taşkömürü Havzasındaki bu özel durum nedeni ile hak sahipleri kadastro
sonucu tapu alamadıklarından zilyet ve tasarruflarında bulunan taşınmazlara sonraki
yıllarda kaçak yapı ya da gecekondu yapmışlardır.
Zonguldak Taşkömürü Havzasında zilyetlik yolu ile taşınmaz mal iktisabını
kısıtlayan hükümler 1986 yılında 3303 sayılı Yasa ile kaldırılmıştır. Ancak Maliye
Hazinesi adına tapu kütüğüne tescil edilmiş bulunan taşınmazların idari yoldan zilyetleri
adına düzeltilerek tescili ilgili Maliye Kuruluşunun muvaffakatına bağlanmıştır.
(T.K.G.M. nün 14.7.1986 tarih 4-3-2-9/1-3804 ve 11.12.1987 tarih ve 4-3-2-9/1-6980
sayılı yazıları gereğince.) ilgili Maliye Kuruluşu bugüne kadar hiçbir hak sahibi lehine
muvafakat vermemiştir. Hak sahipleri genel hükümler uyarınca mahalli hukuk
mahkemelerine dava açmak zorunda kalmışlardır. Havzadaki uygulama halen bu
yöndedir.
4. TASMANIN TAPU ve KADASTRO HÄ°ZMETLERÄ°NE
ETKİLERİ : Tasmanın tapu ve kadastro hizmetlerine de (mülkiyet sınırlarının kaybolması,
nirengi ve poligon noktalarının tahribi, süreç içinde taşınmazlar üzerinde oluşan
değişikliklerin izlenmesi ve korunmasında güçlükler v.b.) olumsuz etkileri olmuştur.
Tasmanın tapu ve kadastro hizmetlerine olumsuz etkileri şöyle özetlenebilir:
— Tasman bölgesinde kadastro yapım çalışmaları sırasında, (1950-1954) bu
çalışmaların süreç içinde aynen korunmaları ve yaşaülmaları için zemine tesis
edilmiş bulunan ve mülkiyet sınırlarını belirleme ile haritacılıkta büyük önem
arzeden nirengi ve poligon noktalarının tamamında önemli ölçüde tahribatlar
olmuş ve kullanılmaz hale gelmişlerdir. Tahrip olan bu noktaların arandığında
bulunmaları için röperlendikleri sabit tesis ve binaların tasman hareketine maruz, kalarak kaymaları ve hasara uğramalanda bu noktaların yeniden yapımım
(ihyasını) olanaksız hale getirmiştir. Bu noktaların başka yöntemler ile ihyasıda emek
ve masraf olarak külfetlidir. Bu noktalar ihya edilseler bile kısa bir süre sonra tekrar
tahrip olacaklardır.
— Tasman sonucu bölgedeki mülkiyet sınırlarında hareketler olmuş, birbirine
karışan sınırlarda hak sahipleri arasında ihtilaflar çıkmakta, nirengi ve poligon
noktalan- ile arz üzerindeki bina ve diğer sabit tesislerde aynı hareketler sonucu
tahrip olduğundan çoğu zaman ihtilafları çözerek mülkiyet sınırlarını güvence
altına almak mümkün olmamaktadır.
— Nirengi ve poligon noktaları ile arz üzerindeki bina ve diğer sabit tesisler tahrip
olduğundan hak sahiplerinin sınır tesbiti, röperli kroki, cins değişikliği, ayırma,
birleÅŸtirme v.b. gibi kadastro deÄŸiÅŸiklik hizmetlerinin yerine getirilmesi ile
ilgili taleplerinin karşılanmasında güçlükler ile karşılaşılmaktadırlar.
— Tasman hareketlerininin en çok hissedildiği bölgede taşınmazların büyük değer
kaybına uğradıkları, taşınmazların kiralanmadığı, taşınmaz üzerindeki eldeğişme
ve hareketlerin (alım, satım, ipotek v.b.) azaldığı, gözlenmektedir.
5. TASMAN ÎLE ÎLGİLÎ SONUÇ VE ÖNERİLER: Zonguldak Taşkömürü Havzasında tasmandan kaynaklanan çözümü son derece güç,
yasal, ekonomik ve sosyal içerikli sorunlar yumağının, yapılacak yasal ve idari
düzenlemelerle, etkin ve kararlı uygulamalarla azaltılması zorunluluğu ortaya
çıkmaktadır.
Bu kapsam içinde;
— Taşkömürü Havzasında rezervsiz ve tasmansız bölgelerin belirlenerek özel
mülkiyet konu imarlı yerleşime açılmaları,
— îmar planlarının madencilik faaliyetleri ile uyumlu olarak hazırlanıp
uygulanması,
— Yakın çevrede yerleşime elverişli bölgelerde yeni toplu yerleşme alanları
oluşturulması,
— Tasman bölgelejrinde tasmandan fazla etkilenmiyecek, onarımı kolay prefabrike
yapı malzemeleri ile hafif yapılar üretilmesi, ya da özel yapı sistemlerinin
geliÅŸtirilmesi,
— Kömür alman panoların göçertilerek kapatılması yerine, gelişmiş ülkelerde
olduğu gibi rambile sistemine geçilmesi yani kömür alınan panoların dışarıdan
taşınan malzeme ile doldurulması,
— Düzenlemelerin ve alman kararların uygulanmasında ilgili kuruluşlar arasında
koordinasyon sağlanması,
gerekmektedir.
KAYNAKLAR 1. Kuşçu Ş. (Tasman Mühendisliği ve Zonguldak Taşkömürü Havzasında
uygulanabilirliÄŸi 1990.)
Alıntıdır...
Konu: Zonguldak Taşkömürü Havzasında Tasman (Okunma sayısı 1082 defa)
